همه گزارش‌ها
روز 263 جنگ۱۴۰۵ آبان ۲۶, سه‌شنبه

روز ۲۶۳ — مقام استانداری هرمزگان و یک مقام بی‌نام آمریکایی می‌گویند آمریکا به قشم حمله کرد؛ سنتکام ادعای سپاه درباره رادار بحرین را «نادرست» می‌خواند؛ کویت از حملات پهپادی خبر می‌دهد؛ اعتراض در آبدانان

Qeshm · Nariman · Bandar Abbas · Strait of HormuzSheikh Isa Air Base (Bahrain) · Manama · KuwaitStrait of Hormuz · Khasab (Musandam, Oman) · Ghanam island · east and west of the strait · Arabian SeaManila · Muscat · Doha · Moscow · Shenzhen · WashingtonAbdanan (Ilam) · Qom · Mashhad · Tehran · Ahvaz · Dezful · Andimeshk · Isfahan

قشم: فارس و مهر از شنیده‌شدن صدای انفجار در شمال غرب شهر قشم و مشاهده دود در آسمان جزیره خبر می‌دهند و می‌گویند «هنوز ماهیت دقیق» آن «مشخص نیست»، و به روایت رادیو فردا تسنیم از «اصابت چندین پرتابه به اطراف جزیره قشم» خبر می‌دهد؛ احمد نفیسی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری هرمزگان، می‌گوید «حمله آمریکا به نقاطی در محدوده قشم» خسارتی به مناطق مسکونی، تجاری و زیرساختی وارد نکرد، و ایرنا می‌گوید صدای پنج تا ۶ انفجار شنیده شد — پست بعدی مهر نام این مقام را «حسین اژدهایی» و مهاجم را «دشمن» می‌خواند؛ رویترز به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی که نامش ذکر نشده می‌گوید جنگنده‌های آمریکا یک محل پرتاب موشک در قشم را در واکنش به هدف قرار گرفتن نیروها و تجهیزات آمریکا از سوی ایران هدف قرار دادند، و به روایت وحید آنلاین باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، از قول همین مقام آن را «اقدام دفاع از خود» می‌خواند؛ ایران اینترنشنال بی‌ذکر منبع می‌نویسد نیروهای آمریکایی یک پرتابگر موشک پدافند هوایی را در منطقه ناریمان هدف قرار دادند — نوع دیگری از هدف؛ سنتکام تا پایان روز (۲۴:۰۰ گرینویچ) درباره قشم چیزی منتشر نکرده بود

ایران
  • فارس ساعت ۱۳:۱۸ گرینویچ (۱۶:۴۸ به وقت ایران) نوشت «دقایقی پیش اهالی جزیره قشم صدای چند انفجار را از سمت شمال غرب شهر قشم شنیده‌اند؛ همزمان در آسمان جزیره نیز دود مشاهده شده است» و «هنوز ماهیت دقیق این انفجار مشخص نیست»؛ مهر (۱۳:۲۵) همین را با «صدای یک انفجار» آورد و ایران اینترنشنال (۱۳:۲۸) به نقل از فارس نوشت ماهیت انفجار هنوز روشن نیست. رادیو فردا (۱۵:۵۱) نوشت رسانه‌های نزدیک به سپاه گفتند صدای انفجارها ناشی از «اصابت پرتابه‌ها» به جزیره بوده است: پس از گزارش فارس، «خبرگزاری تسنیم از «اصابت چندین پرتابه به اطراف جزیره قشم» خبر داد و اعلام کرد پیگیری‌ برای شناسایی منشأ انفجار در حال انجام است» — روایت تسنیم تنها از طریق رادیو فردا در منابع ما آمده و در آن از آمریکا نامی برده نشده است؛ رادیو فردا افزود از اوایل آبان گزارش‌های متعددی از حملات آمریکا به قشم منتشر شده و «واشینگتن گفته است که پدافند این جزیره را هدف قرار داده است» (متن فارسی کامل خبر ۱۶:۳۱ رادیو فردا در ایکس همین است). پیام‌های خوانندگان به وحید آنلاین «از ساعت ۱۶:۲۲» به وقت ایران (۱۲:۵۲ گرینویچ) از دو تا «بالای ۷» انفجار، دود سفید شدید و لرزیدن خانه‌ها خبر می‌دادند و برخی حدس می‌زدند «سایت پدافند نریمان» هدف بوده است — پیام‌هایی تأییدنشده که به آنها تکیه نشده است. شمار انفجارها در منابع متفاوت است: «چند» (فارس)، «یک» (مهر و بازنشر ایران اینترنشنال)، دو تا هفت (خوانندگان) و «پنج تا ۶» (ایرنا، بولت ۱.۲).source
  • مهر ساعت ۱۵:۳۹ گرینویچ نوشت احمد نفیسی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار هرمزگان، گفت: «حمله آمریکا به نقاطی در محدوده قشم، خسارتی به مناطق مسکونی، تجاری و زیرساختی وارد نکرد». ایرنا (۱۵:۴۴) سخن او را آورد و افزود «شرایط در جزیره قشم تحت کنترل است و تمامی دستگاه‌های امدادی، خدماتی و اجرایی در آماده‌باش کامل قرار دارند» و «عصر سه‌شنبه صدای پنج تا ۶ انفجار در شهر قشم به گوش رسید»؛ فارس (۱۵:۵۷) از قول معاون امنیتی استانداری نوشت «در حملۀ امروز ارتش آمریکا به قشم هیچ‌ خسارتی به زیرساخت‌های حیاتی و خدماتی جزیره وارد نشده است» و ایران اینترنشنال (۱۶:۱۷) نوشت نفیسی «حمله ارتش آمریکا به نقاطی در محدوده جزیره قشم را تایید کرد». این انتساب حمله به آمریکا از سوی یک مقام رسمی ایرانی است، نه بیانیه‌ای آمریکایی. مهر ساعت ۲۲:۱۳ به نقل از خبرنگار صداوسیما از معاون سیاسی و امنیتی استانداری هرمزگان با نام «حسین اژدهایی» نقل کرد که «عصر امروز محدوده‌ای در حاشیه یکی از شهرهای جزیره قشم هدف حمله دشمن قرار گرفت، اما پرتابه‌های دشمن هیچ‌گونه آسیبی به نقاط حیاتی، زیرساختی، تجاری و مسکونی وارد نکرده‌اند» و «صداهایی که هر شب در بندرعباس شنیده می‌شود، حکایت از اعمال نظم ایرانی در تنگه هرمز و خلیج فارس دارد» — تعارض نام برای یک سمت (نفیسی در مهر، ایرنا و ایران اینترنشنال؛ اژدهایی در این پست مهر) و «دشمن» به جای «آمریکا». هیچ پستی آماری از کشته یا زخمی در قشم نمی‌دهد.source
  • ایران اینترنشنال ساعت ۱۹:۵۱ گرینویچ (۲۳:۲۱ به وقت ایران) نوشت رویترز سه‌شنبه ۲۶ آبان «به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی» گزارش داد ارتش آمریکا «حملات هوایی جدیدی علیه ایران انجام داده و جنگنده‌های این کشور یک محل پرتاب موشک در جزیره قشم را هدف قرار داده‌اند» و این مقام گفت «حمله در واکنش به هدف قرار گرفتن نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا از سوی ایران انجام شده است» (متن فارسی و انگلیسی خبر ۲۰:۰۱ ایران اینترنشنال در ایکس همخوان است). وحید آنلاین (۲۰:۲۰) نوشت به گفته یک مقام نظامی آمریکا جنگنده‌ها «با استفاده از مهمات هدایت‌شونده دقیق، یک محل استقرار و پرتاب موشک متعلق به سپاه پاسداران» را در قشم هدف قرار دادند و باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، در ایکس از قول این مقام نوشت این حمله در چارچوب «اقدام دفاع از خود» و در واکنش به حملات سپاه علیه نیروها و تجهیزات آمریکایی بوده و سنتکام «همچنان در سطح بالایی از آماده‌باش» است. این تأیید از سوی مقامی بی‌نام و از طریق دو رسانه است، نه بیانیه‌ای رسمی و با نام: حساب سنتکام در ایکس تا پایان روز (۲۴:۰۰ گرینویچ) درباره قشم چیزی منتشر نکرده بود (پست‌های آن در این روز: رد ادعای سپاه درباره بحرین، ۱۱:۴۳، و تصویر ناوها، ۱۶:۵۹). مقام آمریکایی نگفت کدام حمله ایران مد نظر است؛ همان روز سنتکام اعلام کرده بود پهپادهای سپاه که به سوی بحرین پرتاب شده بودند رهگیری شدند (بولت ۲.۲). ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، در واکنش به «حملات اخیر در جزیره قشم و بحرین» خواستار توقف فوری درگیری‌ها شد (بولت ۴.۴).source
  • ایران اینترنشنال ساعت ۱۶:۰۵ گرینویچ در زیرنویس یک ویدیو و بی‌ذکر منبع نوشت: «نیروهای آمریکایی یک پرتابگر موشک پدافند هوایی جمهوری اسلامی را در منطقه ناریمان جزیره قشم هدف قرار دادند. گزارش‌ها حاکی از وقوع دست‌کم شش حمله در این منطقه است» — نخستین پست در کانال‌های تأییدشده که حمله را به نیروهای آمریکایی نسبت داد، اما بدون ذکر منبع. نوع هدف در منابع متفاوت است: «نقاطی در محدوده جزیره قشم» (نفیسی)، «محدوده‌ای در حاشیه یکی از شهرهای جزیره» (مهر به نقل از صداوسیما)، «یک محل پرتاب موشک» (مقام آمریکایی به رویترز)، «محل استقرار و پرتاب موشک متعلق به سپاه» (مقام آمریکایی به روایت وحید آنلاین از اکسیوس) و «پرتابگر موشک پدافند هوایی» در ناریمان (ایران اینترنشنال، بی‌منبع). نام ناریمان جز در این زیرنویس تنها در حدس خوانندگان وحید آنلاین آمده است؛ یکی از آنها نوشت «پریروز دوتا لانچر اورده بودن جلوی پدافند که مردم میدیدن» — ادعایی تأییدنشده. وحید آنلاین (۱۵:۰۵) ویدیویی با عنوان «صدا و دود انفجار در قشم، ۲۶ آبان» منتشر کرد. رقم «دست‌کم شش حمله» تنها از ایران اینترنشنال است و ایرنا از «پنج تا ۶ انفجار» شنیده‌شده سخن گفت؛ هیچ منبعی شمار رسمی حملات یا تلفات را نداده است. همان روز سپاه مدعی شد ساعت ۱۳:۴۵ به وقت ایران یک پهپاد MQ-1 آمریکا را در جنوب قشم سرنگون کرده است (بولت ۳.۴).source

داخل ایران: مردم آبدانان پس از واژگونی اتوبوس کارکنان شرکت نفت — ۱۲ کشته به روایت یک گزارش بی‌بی‌سی فارسی و ۱۳ به اعلام پلیس راهور و هلال‌احمر — به خیابان می‌آیند و ویدیوهای رسیده به ایران اینترنشنال شعارهای ضدحکومتی و در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی را نشان می‌دهند، در حالی که خبرنگار فارس می‌گوید جمعیت به حدود ۱۰۰۰ نفر رسید و ایرنا آن را «تجمع غیرقانونی معدودی از افراد» می‌خواند؛ سازمان‌های حقوق بشری هانا و کردپا می‌گویند دست‌کم شش نفر، از جمله یک نوجوان ۱۵ ساله، در میان گزارش‌هایی از گاز اشک‌آور، سلاح ساچمه‌ای و اختلال اینترنت بازداشت شدند، و دادستان آبدانان از برخورد «قاطع» سخن می‌گوید؛ آیت‌الله حسین وحید خراسانی، مرجع تقلیدی که فاصله‌اش را با حکومت حفظ کرد، به اعلام دفترش در ۱۰۵ سالگی درمی‌گذرد و دولت چهارشنبه را عزای عمومی اعلام می‌کند؛ مقام‌ها انفجارها در دزفول، اندیمشک و اهواز را به انهدام کنترل‌شده مهمات و دود غرب تهران را به آتش‌سوزی مخزن گازوئیل نسبت می‌دهند و معاون استاندار اصفهان می‌گوید شب دوشنبه هیچ هواگرد متخاصمی در آسمان استان دیده نشد

ایران
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۱۸:۱۰ گرینویچ نوشت ویدیوهای رسیده به بی‌بی‌سی و گزارش‌ها و ویدیوهای شبکه‌های اجتماعی از تجمع مردم آبدانان «در اعتراض به قصور مسئولان» پس از واژگونی مرگبار اتوبوس خبر می‌دهند؛ این تجمع «بعد از تشییع یکی از کشته‌شدگان» شکل گرفت و معترضان «شعارهای ضد حکومتی مختلفی سر دادند». اتوبوس سرویس کارکنان شیفت بهره‌برداری شرکت اویکو در مجموعه ان‌جی‌ال دهلران شامگاه شنبه ۲۳ آبان (۱۴ نوامبر) در مسیر دشت‌عباس دهلران به مورموری آبدانان، در محدوده سه‌گر، واژگون شد. آمار تلفات متفاوت است: «۱۲ نفر کشته و ۱۶ نفر مصدوم» (بی‌بی‌سی، ۱۴:۱۹)، ۱۳ کشته و ۱۴ مصدوم به اعلام پلیس راهور (بی‌بی‌سی، ۱۸:۱۰)، ۱۳ کشته و ۱۵ مصدوم به اعلام هلال‌احمر و شبکه بهداشت آبدانان (رادیو فردا، ۱۵:۱۱) و ۱۳ کشته (ایران اینترنشنال و فارس). ویدیوهای رسیده به ایران اینترنشنال (۱۳:۳۰ تا ۱۸:۱۵) شعارهایی چون «جاوید شاه»، «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده»، «مسئول بی‌لیاقت، استعفا استعفا»، «جمهوری اسلامی نابود باید گردد» و «از آبدانان تا ایران، برخیزید برخیزید» و پاره کردن بنری از بسیج را نشان می‌دهند — ویدیوهایی که تک‌تک راستی‌آزمایی نشده‌اند. رادیو فردا (۱۷:۳۵) از حضور «صدها شهروند» نوشت؛ فارس (۱۴:۴۰) به گزارش خبرنگار خود نوشت تجمع از میدان ولی‌عصر با ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر آغاز شد و «به حدود ۱۰۰۰ نفر افزایش یافت»، شعارها «در مواردی رنگ‌وبوی سیاسی به خود گرفت» و «برخی نفرات تلاش کردند به اموال عمومی آسیب برسانند»؛ ایرنا (۱۵:۵۵) آن را «تجمع غیرقانونی معدودی از افراد» به «فراخوان عناصر مزدور خارج‌نشین» خواند که با همراهی نکردن خانواده‌های جان‌باختگان «پایان یافت». دادستان مرکز استان ایلام علیه مدیرعامل ان‌جی‌ال دهلران و مدیرکل راهداری استان اعلام جرم کرد (ایرنا ۰۹:۳۰) و مدیرعامل و مدیر مجتمع شرکت عزل شدند (فارس ۱۸:۰۹). شاهزاده رضا پهلوی در پیامی ویدیویی گفت «خروش شجاعانه شما بار دیگر نشان داد که سرکوب و جنایات جمهوری اسلامی نتوانسته عزم و اراده شما را در هم بشکند» (ایران اینترنشنال، ۱۹:۵۷).source
  • ایران اینترنشنال ساعت ۲۰:۴۲ گرینویچ نوشت سازمان‌های حقوق بشری هانا و کردپا گزارش دادند «دست‌کم شش نفر، از جمله یک نوجوان ۱۵ ساله» سه‌شنبه ۲۶ آبان در جریان اعتراضات آبدانان بازداشت شدند؛ به گزارش هانا یکی از آنان، مردی ۵۱ ساله و پدر سه فرزند، پس از درگیری نیروهای یگان ویژه با معترضان در میدان ولیعصر بازداشت شد و به گزارش کردپا «نیروهای یگان ویژه در شهر مستقر شدند و گزارش‌هایی از اختلال شدید اینترنت و شلیک گاز اشک‌آور و سلاح ساچمه‌ای به سوی معترضان منتشر شد»؛ از محل نگهداری و وضعیت بازداشت‌شدگان اطلاعی منتشر نشده است (ایران اینترنشنال ۲۰:۰۴: سه بازداشت؛ نام نوجوان در این گزارش آورده نمی‌شود). شهروندی در ویدیویی به ایران اینترنشنال (۱۷:۱۰) گفت پس از تجمع گسترده، ماموران «با تیراندازی هوایی و پرتاب گاز اشک‌آور مردم را متفرق کردند» و شهروندان دیگری از «ضعیف شدن اینترنت» و صدای تیر هوایی خبر دادند (۱۸:۱۵) — گزارش‌هایی تأییدنشده؛ اختلال اینترنت محلی گزارش شده و با داده‌ای مستقل سنجیده نشده است. رادیو فردا (۱۷:۳۵) به نقل از خبرگزاری میزان نوشت امرالله میسائی، دادستان آبدانان، گفت «با افرادی که با سوءاستفاده از این حادثه قصد بر هم زدن نظم عمومی و تحریک احساسات مردم را داشته باشند با قاطعیت برخورد خواهد شد»؛ شورای تأمین شهرستان آبدانان از شهروندان خواست از «فراخوان‌های غیرقانونی و تجمعات فاقد مجوز قانونی» دوری کنند و گفت نیروهای انتظامی و امنیتی با «هرگونه اقدام مجرمانه» برخورد خواهند کرد (ایرنا، ۱۵:۱۵). فارس شامگاه ویدیوهایی با عنوان «اعلام برائت خانواده جان‌باختگان... از هنجارشکنان» و «اجتماع شبانه» در دفاع از آرامش منتشر کرد و در یادداشتی مدعی شد تنها «حدود ۱۰ نفر» از جمعیت شعارهای سلطنت‌طلبانه سر دادند — روایت یک رسانه حکومتی.source
  • رادیو فردا ساعت ۰۹:۲۱ گرینویچ نوشت آیت‌الله حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید شیعیان و از چهره‌های حوزه علمیه قم «که در مواردی مواضع انتقادی در مورد حکومت جمهوری اسلامی و علی خامنه‌ای داشت»، در ۱۰۵ سالگی درگذشت و دفترش روز سه‌شنبه ۲۶ آبان درگذشت او را تأیید کرد (اطلاعیه دفتر: ایرنا ۰۲:۴۲؛ فارس ۰۲:۵۱: «در سن ۱۰۵ سالگی»). بی‌بی‌سی فارسی در خبر نخست (۰۴:۱۵) «بنابر گزارش رسانه‌های ایران» سن او را ۱۰۸ سال نوشت، اما در گزارش بعدی خود (۱۲:۳۳) ۱۰۵ سال آورد — ۱۰۵ ملاک قرار گرفت. به نوشته رادیو فردا او متولد ۱۳۰۰ در نیشابور و از شاگردان آیت‌الله خویی در نجف بود، معمولاً از دخالت مستقیم در سیاست پرهیز می‌کرد اما بارها از جمهوری اسلامی انتقاد کرده بود؛ در ۱۳۸۹ از دیدار با علی خامنه‌ای در سفر او به قم خودداری کرد و در اسفند همان سال در یکی از درس‌هایش از حکومت با عنوان «دستگاه فاسد» یاد کرد. بی‌بی‌سی نوشت او برای انتخاب مجتبی خامنه‌ای به رهبری «پیامی رسمی» صادر نکرد و دفترش کشته شدن علی خامنه‌ای را تسلیت گفت. ایران اینترنشنال (۰۴:۴۷) یادآوری کرد رسانه‌های ایران در ۱۵ آبان خبر مرگ او را داده بودند اما دفترش تکذیب کرده بود. دروس حوزه‌های علمیه سراسر کشور تا پایان هفته تعطیل شد (فارس ۰۸:۰۵)، در قم سه‌شنبه تا پنجشنبه عزای عمومی و مدارس و ادارات استان قم چهارشنبه تعطیل اعلام شد (فارس ۰۷:۲۶)، و هیئت دولت چهارشنبه ۲۷ آبان را در سراسر کشور عزای عمومی اعلام کرد (فارس ۱۳:۵۸؛ ایرنا ۱۴:۱۰)؛ تشییع چهارشنبه ساعت ۹ صبح در قم و خاکسپاری پنجشنبه ۲۸ آبان در حرم رضوی مشهد است (فارس ۰۷:۲۱؛ ایرنا ۱۹:۲۰). رئیس دفتر قم رهبر در مراسم وداع گفت «آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای به ما مأموریت دادند که در بیت ایشان حضور پیدا کنیم» و تسلیت بگوییم (فارس، ۲۱:۲۹).source
  • مهر ساعت ۰۷:۱۸ گرینویچ به نقل از فرمانداری دزفول نوشت «انفجارهای امروز در این شهرستان ناشی از انهدام کنترل‌شده مهمات است» و فرمانداری اندیمشک گفت خنثی‌سازی و انهدام کنترل‌شده مهمات عمل‌نکرده «باقی‌مانده از جنگ اخیر» امروز انجام می‌شود؛ ایرنا (۰۷:۳۴) نوشت انفجارهای کنترل‌شده در این دو شهرستان «تا ساعت ۱۲ امروز» (۰۸:۳۰ گرینویچ) ادامه دارد و «شهروندان نگران نباشند». معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان ساعت ۰۸:۵۱ و دوباره ۰۹:۳۱ گفت صدای انفجار «دقایقی پیش» در برخی مناطق اهواز ناشی از انهدام کنترل‌شده مهمات «باقی‌مانده از جنگ تحمیلی سوم» بود (مهر)؛ فرماندار کنارک نیز گفت خنثی‌سازی مهمات در روستای پارگ تا جمعه ادامه دارد (ایرنا ۱۸:۴۱). هیچ اطلاعیه رسمی انفجاری در اهواز پس از ۰۹:۳۱ گرینویچ را توضیح نمی‌دهد. سخنگوی آتش‌نشانی تهران گفت ستون دود غرب تهران از آتش گرفتن «۲ مخزن ۵ هزار لیتری گازوئیل» روی پشت‌بام ساختمانی در حال ساخت در محدوده بزرگراه همت غرب بود، آتش خاموش شد، مصدومی نداشت و به بیمارستان نیکان ربطی نداشت (فارس ۰۶:۴۲؛ مهر ۰۶:۴۰ — تیتر ایرنا ۰۷:۴۲ محل را «جنوب تهران» نوشت)؛ فرماندار ری گفت دود گسترده در جنوب تهران از حادثه در یک واحد لوسترسازی بود (ایرنا ۱۴:۱۸). معاون استاندار اصفهان ساعت ۰۴:۰۰ گرینویچ (فارس؛ بی‌بی‌سی ۰۴:۱۷) «در واکنش به برخی اخبار منتشر شده در فضای مجازی» گفت «هیچ‌گونه هواگرد متخاصم دشمن در فضای استان مشاهده نشده و حضور نداشته است» — تکذیبی درباره هواگرد متخاصم، پس از گزارش مهر درباره فعال شدن پدافند اصفهان در شب دوشنبه؛ این تکذیب نمی‌گوید سامانه‌ها فعال شدند یا شلیک کردند. به دلیل آلودگی هوا — ناشی از سوزاندن مزارع، به گفته کارگروه اضطرار — مراکز آموزشی و دانشگاه‌های پنج شهرستان خوزستان سه‌شنبه و هفت شهرستان (اهواز، کارون، باوی، حمیدیه، آبادان، خرمشهر و ماهشهر) چهارشنبه ۲۷ آبان غیرحضوری شد (مهر ۰۳:۵۳؛ فارس ۱۷:۱۹).source

بحرین و کویت: سپاه مدعی است پهپادهای رزمی‌اش بامداد سه‌شنبه «در پاسخ به» نقض حریم هوایی ایران توسط پهپادهای آمریکایی، یک سامانه راداری آمریکا را در پایگاه شیخ عیسی بحرین هدف قرار دادند، در حالی که وزارت کشور بحرین از مردم می‌خواهد به نزدیک‌ترین مکان امن بروند و سپس اعلام می‌کند وضعیت به حالت عادی بازگشته، و تلویزیون دولتی بحرین می‌گوید حملات انجام‌شده از سوی ایران را رهگیری کرده است؛ سنتکام رسماً می‌گوید ادعای سپاه «نادرست است» و «چندین پهپاد انتحاری ایرانی که امروز از سوی سپاه به سمت بحرین پرتاب شده بودند، رهگیری شدند»؛ سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه، می‌گوید سه «اشتباه کلیدی» حاکمان آل خلیفه بحرین «در صورت ادامه» حیات آنان را به تردید خواهد انداخت؛ شامگاه سه‌شنبه ارتش کویت می‌گوید پدافند هوایی‌اش در حال مقابله با حملات پهپادی خصمانه است، بی‌آنکه مهاجم را نام ببرد، و فارس از به صدا درآمدن آژیر در پایگاه‌های آمریکایی در کویت خبر می‌دهد، و حدود ساعت ۲۳:۱۳ گرینویچ وزارت کشور بحرین بار دیگر از مردم می‌خواهد به نزدیک‌ترین مکان امن بروند و به گزارش العربیه آژیرها به صدا درمی‌آیند؛ فارس و مهر به نقل از منابع بی‌نام از آتش‌سوزی بزرگ در یک پایگاه آمریکایی در کویت و از اصابت پهپادها و مجروح شدن نظامیان آمریکایی در پایگاه شیخ عیسی بحرین خبر می‌دهند که هیچ‌یک تأیید نشده است — تا پایان روز (۲۴:۰۰ گرینویچ) نه ادعایی از ایران و نه بیانیه‌ای از سنتکام درباره کویت یا هشدار دوم بحرین منتشر شده بود

خلیج فارس و دریایی
  • فارس ساعت ۰۷:۰۶ گرینویچ (۱۰:۳۶ به وقت ایران) متن اطلاعیه روابط عمومی سپاه را منتشر کرد: «در پاسخ به تداوم نقض حریم هوایی ایران توسط پهپادهای ارتش متجاوز آمریکا و در ادامهٔ عملیات‌های موفق پدافندی و جنگ الکترونیک سپاه در رهگیری، انهدام و به‌غنیمت‌گرفتن پهپادهای سری MQ و MQM-170، پهپادهای رزمی سپاه، بامداد امروز طی عملیاتی دقیق، یک سامانهٔ راداری متعلق به نیروهای متجاوز آمریکا در پایگاه شیخ عیسی جزیرهٔ بحرین را هدف قرار دادند» و «تداوم تجاوز به حریم هوایی کشور و استفاده از پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی منطقه برای اقدامات خصمانه علیه ایران، بدون پاسخ نخواهد ماند» (بی‌بی‌سی فارسی ۰۷:۳۸؛ ایران اینترنشنال ۰۷:۳۹). بی‌بی‌سی فارسی (۰۷:۲۸) نوشت وزارت کشور بحرین با هشدار درباره یک «تهدید احتمالی» از مردم خواست «به نزدیک‌ترین مکان امن بروند» و اخبار را از مجاری رسمی پیگیری کنند (فارس ۰۷:۱۳ آن را «هشدار حملهٔ هوایی» خواند و ۰۷:۱۴ به نقل از «برخی منابع عربی» از صدای انفجارهای بلند نوشت). ایران اینترنشنال (۰۷:۳۹) به نقل از الحدث و تلویزیون بحرین نوشت پدافند هوایی بحرین «در حال مقابله با حملات هوایی جمهوری اسلامی» است و بی‌بی‌سی (۰۷:۴۶) نوشت تلویزیون دولتی بحرین اعلام کرد حملات انجام‌شده از سوی ایران را رهگیری کرده است. وزارت کشور بحرین (بی‌بی‌سی، ۰۹:۱۷) اعلام کرد وضعیت به حالت عادی بازگشته اما «تدابیر احتیاطی همچنان برقرار است»؛ به گفته رسانه‌های دولتی، پدافند بحرین «این حمله پهپادی را خنثی» کرد. رادیو فردا (۰۷:۵۶) نوشت ادعای سپاه درباره اصابت به رادار «هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است» و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دوشنبه ۲۵ آبان در تماس تلفنی با عبداللطیف بن راشد الزیانی، همتای بحرینی خود، به گفته وزارت خارجه آمریکا «حملات اخیر جمهوری اسلامی به بحرین را محکوم کرد»؛ رادیو فردا (۱۳:۳۷) افزود گزارشی از تلفات یا خسارات احتمالی منتشر نشده است. هشدار وزارت کشور بحرین درخواست پناه گرفتن بود، نه دستور خروج.source
  • سنتکام ساعت ۱۱:۴۳ گرینویچ در ایکس نوشت (متن انگلیسی اصلی، آن اندازه که از طریق خوراک و نقطه پایانی سیندیکیشن در دسترس است): «ادعا: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران مدعی شد پهپادهایش بامداد امروز یک سامانه راداری نظامی آمریکا را در پایگاهی در بحرین هدف قرار داده‌اند. این نادرست است (This is FALSE). واقعیت: چندین پهپاد انتحاری (one-way attack) ایرانی که امروز از سوی سپاه به سمت بحرین پرتاب شده بودند، رهگیری شدند» — ادامه این پست بلند در هر دو منبع بریده شده است. رادیو فردا (۱۵:۵۱) به زبان خود نوشت سنتکام «این ادعا را رد کرد و گفت که پهپادهای شلیک‌شده توسط سپاه به سمت بحرین را رهگیری و منهدم کرده است». بقیه متن — «بدون آنکه هیچ آسیبی به تجهیزات آمریکا وارد شود یا هیچ‌یک از نیروهای آمریکایی زخمی شوند» و «سنتکام و نیروهای هم‌پیمان همچنان در بالاترین سطح هوشیاری قرار دارند» — تنها در ترجمه ماشینی وحید آنلاین (۱۴:۱۶) آمده و با احتیاط نقل می‌شود. این تأیید رسمی آمریکا است که پهپادهای سپاه در ۱۷ نوامبر به سوی بحرین پرتاب و رهگیری شدند، و رد رسمی ادعای اصابت به رادار. بی‌بی‌سی (۰۷:۳۸) یادآوری کرد چند روز پیش نیز سپاه ادعای مشابهی درباره رادار آمریکا در بحرین کرده بود که سنتکام رد کرد. مهر (۲۰:۰۳) در فهرست «اخبار تکذیب‌شده» نوشت ادعای سنتکام را سپاه «تکذیب» کرده، اما چنین بیانیه‌ای از سپاه در هیچ پستی نیامده است؛ کنایه «مدال خسارت» سپاه به فرمانده سنتکام نیز در اطلاعیه ساعت ۱۰:۴۳ (ایرنا) درباره پهپاد MQ-1 آمده بود، یعنی پیش از پست سنتکام، و پاسخ به آن نیست.source
  • مهر ساعت ۱۲:۰۲ گرینویچ (ایرنا و فارس ۱۲:۰۳) از قول سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، نوشت: «همکاری در تهاجم به ایران اسلامی، حیات در حباب امنیتی آمریکا و تعرض به حریم مرجعیت شیعه، سه اشتباه کلیدی رژیم آل خلیفه است که در صورت ادامه، حیات آنان را در نظم امنیتی جدید منطقه به تردید خواهد انداخت. العاقل یکفی بالاشاره.» وحید آنلاین (۱۴:۱۶) نوشت محبی «حکومت بحرین را تهدید کرد» و پیام او در رسانه‌های دولتی بازنشر شد. هشدار محبی مشروط است («در صورت ادامه») و از اقدامی مشخص خبر نمی‌دهد؛ او توضیح نداد منظورش از «تعرض به حریم مرجعیت شیعه» چیست. وزارت خارجه ایران بامداد همان روز (فارس، ۰۴:۲۹) احکام حبس ابد و طولانی‌مدت دادگاه بحرین علیه روحانیون و شهروندان بحرینی را «احکام ظالمانه» خوانده بود. ماجد انصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، «در واکنش به حمله ایران به یک پایگاه نظامی آمریکا در بحرین» (تعبیر بی‌بی‌سی) از همه طرف‌ها خواست خویشتن‌داری کنند (بولت ۴.۲). احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه، همان روز در حرم خمینی گفت آمریکا «هیچ وقت به این انزوا که امروز گرفتار شده، گرفتار نبود» و «ملت ما هرگز در برابر استکبار و اسرائیل سر فرو نخواهند آورد و سر آن‌ها را بر زمین خواهند زد» (ایران اینترنشنال، ۰۷:۰۹)، و سرلشکر علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، گفت «آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب خواهیم راند؛ آمریکایی‌ها منتظر این اقدام ما باشند» (ایران اینترنشنال، ۰۸:۰۰) — هشدارهای لفظی، نه اعلام عملیات.source
  • ایران اینترنشنال ساعت ۲۱:۵۰ گرینویچ (۰۰:۵۰ بامداد چهارشنبه به وقت کویت) نوشت ارتش کویت «بامداد چهارشنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد که سامانه‌های پدافند هوایی این کشور در حال مقابله با حملات پهپادی خصمانه هستند» و جزئیات بیشتری نداد. بی‌بی‌سی فارسی (۲۲:۰۹) از قول مقام‌های نظامی کویت نوشت «پدافند هوایی کویت در حال حاضر با حملات پهپادی متخاصم مقابله می‌کند» و ستاد کل ارتش کویت اعلام کرد صداهای انفجاری که شنیده می‌شوند «ناشی از رهگیری حملات متخاصم توسط سامانه‌های پدافند هوایی» است. فارس (۲۱:۴۴) به نقل از «منابع عربی» از چند انفجار در کویت خبر داد و (۲۱:۴۷) نوشت «آژیر هشدار حملهٔ هوایی در پایگاه‌های آمریکایی در کویت به‌صدا درآمد»؛ فارس (۲۲:۲۵، «منابع محلی») و مهر (۲۲:۲۶، «منابع عراقی») از انفجار دوباره نوشتند. فارس (۲۲:۴۴) به نقل از «منابع عربی» و با انتشار ویدیویی از «آتش‌سوزی بزرگ در یکی از پایگاه‌های آمریکا در کویت» خبر داد و مهر (۲۲:۴۸) نوشت رسانه‌های عربی با انتشار تصویری «مدعی شدند» چنین آتش‌سوزی‌ای رخ داده است — بی‌آنکه پایگاهی نام برده شود و بی‌هیچ تأییدی از کویت یا آمریکا در منابع ما. کویت مهاجم را نام نبرد و تا پایان روز (۲۴:۰۰ گرینویچ) نه ادعایی از سوی ایران و نه بیانیه‌ای از سنتکام درباره کویت در منابع ما آمده بود؛ ارتش ایران بعدتر، ساعت ۰۳:۵۴ گرینویچ ۱۸ نوامبر، مدعی شد این حمله را انجام داده است. بی‌بی‌سی در پیشینه خبر نوشت ایران در روزهای اخیر از حمله به پایگاه‌های راداری آمریکا در بحرین خبر داده و هشدار داده بود ممکن است پایگاه‌های آمریکا در منطقه و فراتر از آن را هدف قرار دهد — پیشینه، نه انتساب این حمله. در بحرین، ایران اینترنشنال ساعت ۲۳:۱۳ گرینویچ (۰۲:۱۳ بامداد چهارشنبه به وقت بحرین) نوشت وزارت کشور بحرین با صدور هشداری از شهروندان و ساکنان خواست آرامش خود را حفظ کنند، «به نزدیک‌ترین مکان امن بروند» و اخبار را از کانال‌های رسمی پیگیری کنند و همزمان العربیه از به صدا درآمدن آژیر در بحرین خبر داد؛ فارس (۲۳:۰۹) نخست به نقل از «منابع محلی» از آژیرهای هشدار حمله هوایی در پایگاه‌های آمریکایی در بحرین و صدای چند انفجار نوشت و ایرنا (۲۳:۲۳) به نقل از «منابع خبری» از چند انفجار شدید خبر داد. بی‌بی‌سی فارسی (۲۳:۳۹) از «گزارش‌ها از حملات هوایی جدید به بحرین» نوشت و از قول ان‌پی‌آر آورد: «ایران روز سه‌شنبه با پهپاد به یک تاسیسات راداری آمریکا در بحرین حمله کرد. این سومین حمله ایران طی روزهای اخیر به اهداف نظامی آمریکا در این کشور جزیره‌ای در خلیج فارس بود.» فارس به نقل از رسانه عراقی نایا (۲۳:۲۰) از اصابت «مستقیم و دقیق» پهپادها به پایگاه آمریکایی در بحرین و به نقل از «برخی منابع رسانه‌ای» (۲۳:۳۳) از مجروح شدن «چندین» نظامی آمریکایی در پایگاه شیخ عیسی نوشت و مهر (۲۳:۴۰) به نقل از «برخی منابع غیررسمی» از اصابت چند پهپاد به پایگاه «عیسی» خبر داد — ادعاهایی بی‌منبع مشخص که هیچ پستی آنها را تأیید نکرد؛ سنتکام روز بعد، ۱۸ نوامبر، در ایکس نوشت «No U.S. personnel have been injured in any attempted Iranian attacks this week» (هیچ نیروی آمریکایی در هیچ‌یک از تلاش‌های حمله ایران در این هفته زخمی نشده است). تا پایان روز هیچ اطلاعیه‌ای از سپاه یا ارتش درباره این موج دوم بحرین در فارس، ایرنا یا مهر منتشر نشد؛ هشدار وزارت کشور بحرین درخواست پناه گرفتن بود، نه دستور خروج.source

تنگه هرمز: مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) می‌گوید نفتکشی که دوشنبه در ۷ مایل دریایی شمال خصب هدف قرار گرفته بود «مجددا حمله شده» و عرشه‌اش آتش گرفته است و از وضعیت خدمه و میزان خسارت اطلاعی نیست، و ایران اینترنشنال بی‌ذکر منبع از آتش‌سوزی گسترده نفتکشی با پرچم پاناما به نام «تارا گس» در پی حمله‌ای در شمال خصب خبر می‌دهد؛ نیروی دریایی سپاه مدعی است یک سوپرنفتکش با بیش از ۲ میلیون بشکه نفت و یک کشتی حامل گاز مایع در حالی که «با تعداد زیادی جنگنده و هواگرد آمریکایی حمایت هوایی می‌شدند» با مین برخورد کردند، و شامگاه مدعی می‌شود شناور سومی منفجر شده و نزدیک جزیره غنم در آتش می‌سوزد، و نیروی دریایی ارتش مدعی است سه نفتکش «متخلف» در شرق تنگه با مین برخورد کرده‌اند و می‌گوید «تنگهٔ هرمز بسته است» — پرس‌تی‌وی از چهارمین نفتکش سخن می‌گوید؛ نام هیچ کشتی‌ای در این ادعاها نیامده و گزارشی از UKMTO با آنها همخوان نیست؛ سپاه مدعی سرنگونی یک پهپاد MQ-1 آمریکا در جنوب قشم و به غنیمت گرفتن یک MQM-170 است و ارتش مدعی انهدام یک پهپاد «لوکاس» آمریکایی، بی‌آنکه واکنشی از سنتکام در پست‌ها بیاید

خلیج فارس و دریایی
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۱۰:۲۴ گرینویچ نوشت سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) در جدیدترین به‌روزرسانی خود اعلام کرد نفتکشی که دیروز (دوشنبه) هنگام عبور از تنگه هرمز در هفت مایل دریایی (۱۳ کیلومتری) خصب عمان هدف قرار گرفته بود «مجددا حمله شده است» و این حمله «منجر به بروز آتش‌سوزی در عرشه آن شده است»؛ UKMTO جزئیات بیشتری نداد، «از وضعیت خدمه کشتی اطلاعی در دست نیست» و «در حال حاضر میزان خسارات وارده نیز نامشخص است» (فارس نخستین بار ساعت ۰۹:۲۴ نوشت این نفتکش «باز هم هدف اصابت قرار گرفته و داخل کشتی هم دچار آتش‌سوزی شده است»). ایرنا (۱۲:۱۹) نوشت UKMTO گزارش اولیه — حمله به نفتکشی در حال عبور در ۷ مایل دریایی شمال خصب به گزارش «یک منبع ثالث» که به ازکارافتادن آن و آتش‌سوزی در موتورخانه انجامید — را تکرار کرد و افزود «گزارش‌هایی از یک آژانس امنیت دریایی دریافت کرده که حاکی از اصابت دوم به شناور و وقوع آتش‌سوزی در عرشه آن است». UKMTO نه عامل حمله، نه نام و پرچم کشتی و نه زمان اصابت دوم را اعلام کرد. ایران اینترنشنال ساعت ۱۷:۰۶ در زیرنویس یک ویدیو و بی‌ذکر منبع نوشت «یک نفتکش با پرچم پاناما به نام «تارا گس» در پی حمله‌ای در شمال شهر خصب عمان دچار آتش‌سوزی گسترده شد» — نخستین پستی که نام و پرچم کشتی را می‌دهد؛ اینکه این همان نفتکش گزارش UKMTO باشد یا کشتی دیگری، در پست‌ها گفته نشده و نام «تارا گس» در هیچ متن UKMTO در منابع ما نیامده است. جداگانه، UKMTO از تلاش نافرجام گروهی مسلح برای ورود به یک کشتی تجاری در حدود ۵۰ مایل دریایی جنوب غربی مکلا در یمن خبر داد (فارس ۱۴:۱۷؛ ایرنا ۱۵:۰۵)؛ بی‌بی‌سی فارسی (۲۳:۰۹) به نقل از UKMTO و مقام‌های محلی جزئیات را آورد: یک قایق بادی کوچک تندرو حامل سلاح و نردبان به یک کشتی باری نزدیک شد، سرنشینانش کوشیدند بی‌اجازه وارد آن شوند، اما تیم امنیتی مسلح کشتی با شلیک تیر هشدار آنها را وادار کرد مسیر خود را تغییر دهند و به سوی یک کشتی مادر بازگردند — دور از هرمز و بی‌ارتباط با ادعایی ایرانی. بی‌بی‌سی در همان پست ادعای نیروی دریایی سپاه درباره «سومین شناور متخلف» (۲۱:۴۵ به وقت تهران) را به «یکشنبه شب» نسبت داد؛ این ادعا سه‌شنبه ۲۶ آبان منتشر شده بود (فارس ۲۰:۰۲؛ بولت ۳.۲).source
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۱۰:۲۳ گرینویچ نوشت نیروی دریایی سپاه در اطلاعیه‌ای گفت «ساعاتی پیش» دو فروند کشتی با اصابت به مین دریایی دچار «انفجار مهیب» و آتش‌سوزی «بسیار شدید» شدند: «یکی از این کشتی ها از نوع سوپر نفتکش با بیش از ۲ میلیون بشکه نفت خام و دیگری نیز کشتی حامل گاز مایع بود» و «این کشتی‌ها با تعداد زیادی جنگنده و هواگرد آمریکایی حمایت هوایی می‌شدند»؛ سوپرنفتکش «در محدوده غرب تنگه هرمز» و کشتی حامل گاز مایع «در مسیر جنوبی تنگه هرمز» — که ایران آن را غیرمجاز می‌داند — دچار اصابت شدند (فارس نخستین بار ۰۹:۲۵ با ویدیو: «شناورهای متخلف در مسیر جنوبی و غیرمجاز تنگهٔ هرمز با دیوار آهنین و آتشین مین‌ها روبه‌رو هستند؛ خود دانید!»). ایران اینترنشنال (۱۰:۴۸) ویدیویی «ارسال‌شده» از آتش گرفتن یک نفتکش در تنگه هرمز منتشر کرد — بی‌تاریخ و بی‌مکان — و همین ادعای دو کشتی را به «نیروی دریایی ارتش» نسبت داد، در حالی که فارس، ایرنا و بی‌بی‌سی آن را از آنِ نیروی دریایی سپاه می‌دانند. فارس ساعت ۲۰:۰۲ (ایرنا ۱۹:۴۳ با متن کامل) از قول نیروی دریایی سپاه نوشت «سومین شناور متخلف» که در مسیری غیرمجاز تردد می‌کرد «ساعتی پیش (۲۱.۴۵)» — ۱۸:۱۵ گرینویچ — بر اثر برخورد با مین منفجر شد و «این نفتکش در نزدیکی سواحل جزیره غنم همچنان در آتش می‌سوزد»؛ این «سومین شناور متخلفی است که طی امروز طعمه مین‌های دریایی شده» و «شمار برخورد شناورها با مین‌های دریایی طی دو هفته اخیر بی‌سابقه بوده است». هیچ‌یک از این ادعاها نام، پرچم یا موقعیت دقیق کشتی را نمی‌دهد و تا پایان بازه در منابع ما گزارشی از UKMTO یا مالکان کشتی درباره سوپرنفتکش، کشتی گاز مایع یا آتش‌سوزی نزدیک جزیره غنم نیامد؛ ادعای «حمایت هوایی» جنگنده‌های آمریکا نیز با هیچ بیانیه آمریکایی همراه نیست.source
  • مهر ساعت ۰۹:۲۶ گرینویچ از قول روابط عمومی نیروی دریایی ارتش نوشت «ساعتی پیش» — حدود ۰۸:۲۶ گرینویچ — یک نفت‌کش متخلف که «با خاموش کردن سامانه‌های ناوبری» در محدوده ممنوعه شرق تنگه هرمز تردد می‌کرد «بر اثر برخورد با مین دریایی دچار آتش‌سوزی شد و به‌شدت آسیب دید» و «تنگه هرمز عرصه قانون و احترام متقابل و نیازمند هماهنگی با نیروهای مسلح است» (ایرنا ۱۰:۰۲). فارس ساعت ۱۳:۴۸ (ایرنا ۱۳:۴۰) نوشت نیروی دریایی ارتش اعلام کرد «ساعتی قبل، سومین نفتکش متخلف در امروز» در شرق تنگه با مین برخورد کرد و آتش گرفت: «پیام ما روشن است؛ تنگهٔ هرمز بسته است و لازمهٔ عبور امن از آن، هماهنگی با نیروهای مسلح ایران، تردد در مناطق امن و روشن‌بودن سامانه‌های ناوبری است» (مهر ۱۳:۵۰: «سومین نفتکش» از «صبح امروز»). در منابع ما تنها یک ادعای پیشین ارتش در این روز هست (۰۹:۲۶)؛ اینکه «سومین» دو کشتی ادعایی سپاه را هم شمرده یا نه، گفته نشده است. ایران اینترنشنال (۲۰:۲۲) به نقل از پرس‌تی‌وی و نیروی دریایی ارتش از «چهارمین نفتکش» در بخش شرقی تنگه نوشت که سامانه ردیابی خود را خاموش کرده بود؛ هیچ پستی از فارس، ایرنا یا مهر این «چهارمین» را نیاورده است. بی‌بی‌سی فارسی (۰۷:۲۷) از امیر محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش، در بندرعباس — بی‌ذکر تاریخ و احتمالاً همان سخنان شامگاه دوشنبه — نقل کرد «تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط هفت‌گانه ایران باز می‌شود» و «کشتی‌ها فریب مسیرهای جعلی آمریکا را نخورند». هیچ‌یک از نفتکش‌های ادعایی نام برده نشده و برای آنها گزارش همخوانی از UKMTO در منابع ما نیست. جداگانه، عراق اعلام کرد صادرات نفت از خط لوله کرکوک–جیهان به ترکیه پس از بیش از یک دهه، با ظرفیت اولیه حدود ۱۲۰ هزار بشکه در روز از سر گرفته شد و این مسیر وابستگی بغداد به پایانه‌های جنوبی نیازمند عبور از هرمز را کاهش می‌دهد (بی‌بی‌سی ۱۳:۵۹؛ ایرنا ۱۳:۳۶).source
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۱۳:۰۴ گرینویچ نوشت روابط عمومی سپاه می‌گوید «ساعت ۱۳:۴۵ به وقت محلی ایران» (۱۰:۱۵ گرینویچ) یک پهپاد شناسایی-رزمی «ام‌کیو۱» آمریکا را در جنوب جزیره قشم با سامانه پدافندی نیروی هوافضای سپاه سرنگون کرده و این «هجدهمین پهپاد ام‌کیو۱ آمریکایی» است که نیروهای ایرانی سرنگون کرده‌اند (فارس ۱۰:۳۵: «از زمان پایان جنگ ۴۰ روزه تاکنون»)؛ «سنتکام، تاکنون واکنشی نشان نداده است». ایرنا (۱۰:۴۳) متن کامل را آورد که افزوده بود فرمانده سنتکام را «باید شایسته دریافت «مدال خسارت» دانست» — جمله‌ای که ساعت ۱۸:۴۴ به‌عنوان توییت سخنگوی سپاه بازنشر شد. پیش‌تر، ساعت ۲۲:۰۲ گرینویچ ۱۶ نوامبر (۰۱:۳۲ بامداد سه‌شنبه به وقت ایران)، سپاه مدعی شده بود یک پهپاد MQM-170 دیگر را «در آسمان جنوب قشم» با جنگ الکترونیک «به‌صورت کاملاً سالم بر زمین نشانده» و «شمار پهپادهای MQM-170 به غنیمت گرفته‌شده به ۹ فروند رسید» (ایرنا؛ بی‌بی‌سی ۰۶:۰۴: «سنتکام هنوز واکنشی به این گزارش سپاه پاسداران نشان نداده است»). روابط عمومی ارتش نیز مدعی شد «ساعتی قبل» — حدود ۱۱:۴۵ گرینویچ — یک پهپاد «لوکاس» آمریکایی «توسط سامانه‌های بومی نیروی پدافند هوایی ارتش بر فراز تنگهٔ هرمز منهدم شد» (فارس ۱۲:۴۹، مهر ۱۲:۴۳، ایرنا ۱۳:۰۱)؛ مهر (۱۵:۳۳) با برچسب «اختصاصی» محل را «خلیج‌فارس» نوشت. این ادعاها تنها در رسانه‌های حکومتی آمده و لاشه یا تصویر قابل راستی‌آزمایی ندارند؛ تا پایان بازه هیچ واکنشی از سنتکام درباره آنها منتشر نشد. سنتکام ساعت ۱۶:۵۹ در ایکس تصویری با این متن منتشر کرد: «USS Theodore Roosevelt (CVN 71) sails with USS George Washington (CVN 73) in the Arabian Sea, Nov. 17» (یواس‌اس تئودور روزولت همراه با یواس‌اس جورج واشنگتن در دریای عرب، ۱۷ نوامبر) — بی‌اعلام مأموریتی تازه؛ سردار رسول سنایی‌راد، معاون سیاسی دفتر عقیدتی فرمانده کل قوا، خطاب به افسران روزولت گفت «به جهنم سلام کنید» (فارس، ۲۱:۳۴). مهر (۲۲:۵۰) به نقل از «میدل ایست آی» و «مقام‌های غربی» نوشت برد کوپر، فرمانده سنتکام («رئیس سازمان تروریستی سنتکام» در تعبیر مهر)، در هفته جاری همراه با ۳۶ مشاور نظامی به عربستان سعودی سفر می‌کند تا توان پدافندی سعودی را ارزیابی و تقویت کند — گزارش یک رسانه به نقل از مقام‌هایی بی‌نام که در منابع ما تنها مهر آن را آورده است.source

دیپلماسی و واشینگتن: ترامپ در مانیل درباره گزارش سی‌ان‌ان از طرح احتمالی ایران برای «بمب کثیف» می‌گوید «ما در حال بررسی این موضوع هستیم» و به روایت رادیو فردا می‌گوید «اگر چنین اتفاقی بیفتد» ایران «بهایی خواهد پرداخت که هیچ کشوری تاکنون در تاریخ نپرداخته است» و می‌افزاید به همین دلیل ایران نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد، و عباس عراقچی، وزیر خارجه، گزارش‌های سلاح شیمیایی و سدها را «مزخرف محض» و «تبلیغات دروغین به سبک جنگ با عراق» می‌خواند؛ ماجد انصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، خواستار خویشتن‌داری می‌شود و تشدید تنش در خلیج فارس را تهدیدی «بسیار جدی» برای توافق می‌خواند، و به نوشته ایرنا هیاتی قطری به ریاست مشاور نخست‌وزیر قطر با عراقچی در مسقط دیدار می‌کند؛ عراقچی با هیثم بن طارق، سلطان عمان، و بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، دیدار می‌کند و به نوشته ایرنا از تلاش‌های عمان «در مقام میانجی» قدردانی می‌کند، بی‌آنکه از تماسی با آمریکا خبری باشد؛ ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، از همه طرف‌ها، «در درجه نخست ایالات متحده که آغازگر آن بوده است»، می‌خواهد به درگیری‌ها پایان دهند، در حالی که پوتین برای نشست سه‌جانبه پنجشنبه با ترامپ و شی وارد شنژن می‌شود

جهانی
  • رادیو فردا ساعت ۱۴:۱۳ گرینویچ نوشت دونالد ترامپ سه‌شنبه ۲۶ آبان در اجلاس آسه‌آن در مانیل، در جریان یک برنامه عکاسی و در پاسخ به پرسشی درباره احتمال برنامه‌ریزی ایران برای منفجر کردن «بمب کثیف» در واشینگتن، سر تکان داد و گفت: «ما در حال بررسی این موضوع هستیم»؛ در پاسخ به اینکه آیا تهدیدی قریب‌الوقوع وجود دارد گفت: «اگر چنین اتفاقی بیفتد، آنها (ایران) بهایی خواهند پرداخت که هیچ کشوری تاکنون در تاریخ نپرداخته است» و «امیدوارم چنین اتفاقی نیفتد، اما این موضوع را بسیار جدی می‌گیریم، چون آن‌ها به‌اصطلاح دیوانه‌اند». ایران اینترنشنال (۱۱:۰۸) نوشت او گفت «ما این موضوع را بسیار جدی می‌گیریم؛ به همین دلیل است که آن‌ها نباید سلاح هسته‌ای داشته باشند» (بی‌بی‌سی ۱۲:۰۷: «چون به نظر می‌رسد که آنها دیوانه باشند»؛ ایران اینترنشنال ۱۵:۵۵: «باید دیوانه باشند» که چنین کاری بکنند — ترجمه‌های متفاوت از یک جمله). این تهدیدی مشروط است («اگر چنین اتفاقی بیفتد»)، نه ضرب‌الاجل یا اعلام پایان مذاکره. گزارش سی‌ان‌ان (ایران اینترنشنال، ۰۰:۳۹) به نقل از هفت مقام آمریکایی گفته بود اطلاعات تازه از طراحی نقشه‌هایی برای هدف قرار دادن مقام‌های ارشد دولت ترامپ با «بمب کثیف» یا سلاح شیمیایی در واشینگتن حکایت دارد، اما درباره توانایی و قصد ایران اختلاف‌نظر وجود دارد و این برنامه‌ریزی‌ها «لزوما به معنای قریب‌الوقوع بودن حمله نیست». عباس عراقچی در ایکس نوشت: «در ۷۲ ساعت گذشته، رسانه‌های حامی اسرائیل مدعی شده‌اند که ایران ظاهراً در حال توطئه برای استفاده از سلاح‌های شیمیایی در واشنگتن است و هم‌زمان در زیر سدها پایگاه‌های موشکی می‌سازد. مزخرف محض!» و «لطفاً دست از این تبلیغات دروغین به سبک جنگ با عراق بردارید» (ایرنا ۱۵:۵۸؛ ایران اینترنشنال ۱۶:۴۴)؛ اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، گزارش سی‌ان‌ان را «ادعاهایی بی‌اساس» و گزارش نیویورک‌تایمز درباره سدها را «فضاسازی رسانه‌ای» برای توجیه حمله به زیرساخت‌ها خواند (بی‌بی‌سی ۱۱:۴۳)، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نوشت «همان پرچم‌های دروغین، همان جنگ‌افروزی، لوگوهای جدید» (فارس ۱۵:۴۳) و نمایندگی ایران در سازمان ملل آن را «کارزار اطلاعات نادرست و دروغ‌پراکنی» خواند (ایرنا ۲۰:۲۱). جداگانه، سی‌ان‌ان به نقل از شش منبع آگاه گزارش داد شبکه ارتباطی فوق‌محرمانه آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA Net) از دسترس خارج شده و «تاکنون هیچ شواهدی مبنی بر وقوع حمله سایبری» به دست نیامده است (ایران اینترنشنال، ۱۵:۴۹) — هیچ پستی آن را به ایران مرتبط نکرده است. دیرهنگام سه‌شنبه، ایران اینترنشنال (۲۳:۴۴) نوشت دفتر دادستانی فدرال حوزه قضایی شرق نیویورک اعلام کرد آصف مرچنت، تبعه پاکستان و «از عوامل آموزش‌دیده سپاه پاسداران»، سه‌شنبه در دادگاه فدرال بروکلین از سوی اریک آر. کومیتی، قاضی دادگاه منطقه‌ای آمریکا، به اتهام تلاش برای ارتکاب یک اقدام تروریستی فرامرزی و قتل سفارشی به ۳۳۰ ماه زندان محکوم شد؛ تاد بلانش، دادستان کل آمریکا، گفت: «یک عامل جمهوری اسلامی که برای هماهنگی تلاش برای ترور رییس‌جمهور ترامپ به آمریکا آمده بود، به دلیل اقدامات مجرمانه خود به مجازات عادلانه‌ای محکوم شده است»؛ به اعتراف خود مرچنت، انگیزه این طرح تمایل ایران به انتقام کشته شدن قاسم سلیمانی در حمله پهپادی آمریکا در ژانویه ۲۰۲۰ بود.source
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۱۱:۲۳ گرینویچ نوشت قطر «در واکنش به حمله ایران به یک پایگاه نظامی آمریکا در بحرین» خواستار خویشتن‌داری شد؛ ماجد انصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، در نشست خبری دوحه گفت: «ما از همه طرف‌ها می‌خواهیم در این مقطع خویشتن‌داری کنند و از هرگونه تشدید تنش که ممکن است تلاش‌های مذاکره را تضعیف کند، بپرهیزند» و تشدید تنش در خلیج فارس را تهدیدی «بسیار جدی» برای دستیابی به توافق پایان جنگ خواند؛ او گفت قطر در ادامه میانجی‌گری «نشستی با مقام‌های ایرانی در ساعات آینده» برای تبادل نظر درباره پیشنهادهای موجود و نزدیک کردن مواضع طرف‌ها برگزار می‌کند (مهر ۱۰:۲۱: «امروز»؛ رادیو فردا ۱۳:۳۷). ایرنا (۱۵:۴۶) نوشت عراقچی «عصر امروز» در مسقط هیاتی از قطر «به ریاست مشاور نخست‌وزیر قطر» را که به عمان سفر کرده بود به حضور پذیرفت؛ درباره «آخرین تحولات منطقه» رایزنی شد و عراقچی بر استمرار مشورت‌ها میان کشورهای منطقه «جهت مقابله با تحرکات بی ‌ثبات کننده و ناامن‌ساز بازیگران خارج از منطقه» تأکید کرد. ایرنا (۲۰:۵۷) از قول نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر در گفت‌وگو با وزیر خارجه اردن نوشت «تلاش‌های دیپلماتیک ما برای دستیابی به توافقی فراگیر و گسترده میان ایران و آمریکا به طور مستمر ادامه دارد». به گزارش ایران اینترنشنال (۰۷:۵۳) وزیر خارجه پاکستان نیز پس از دیدار با عراقچی گفت اسلام‌آباد تلاش‌هایش برای ازسرگیری مذاکرات تهران و واشینگتن را متوقف نکرده است. هیچ مقام آمریکایی در پست‌های این روز از ازسرگیری مذاکرات یا پاسخ به طرح ایران سخن نگفت.source
  • ایرنا ساعت ۱۱:۰۰ گرینویچ نوشت عباس عراقچی که برای یک دیدار رسمی به عمان سفر کرده، پیش از ظهر سه‌شنبه با هیثم بن طارق آل سعید، سلطان عمان، دیدار کرد و «ضمن تقدیر از مساعی جمیله و تلاش‌های عمان در مقام میانجی» گفت جمهوری اسلامی «همواره در استفاده از دیپلماسی جدی بوده است همان طور که در دفاع از تمامیت سرزمینی و منافع ملی خود نیز قاطع و مصمم عمل کرده است»؛ به نوشته ایرنا عراقچی سلطان را «در جریان آخرین وضعیت موجود از جمله ابتکار دیپلماتیک ایران برای خاتمه جنگ تحمیلی آمریکا» قرار داد و به نوشته فارس (۱۱:۰۶) سلطان از «رویکرد مسئولانهٔ ایران» قدردانی کرد و بر استمرار رایزنی‌ها میان کشورهای منطقه برای «مدیریت وضعیت خطیر کنونی و جلوگیری از تشدید تنش‌ها» تأکید کرد (ایران اینترنشنال ۱۷:۲۰ ویدیوی دیدار را منتشر کرد). بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، پس از دیدار صبح با عراقچی در ایکس نوشت درباره «آخرین تلاش‌های دیپلماتیک جاری برای رسیدگی به چالش‌های منطقه‌ای» گفت‌وگو کردند و «بر اهمیت تداوم گفت‌وگو و رایزنی با هدف حمایت از کاهش تنش‌ها و دستیابی به راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز» تأکید شد (ایرنا ۰۶:۵۷؛ بی‌بی‌سی ۰۸:۴۲)؛ وزارت خارجه عمان گفت تلاش‌هایش در گفت‌وگو با ایران «با هدف گسترش زمینه‌های تفاهم متقابل میان طرف‌های ذیربط و جلوگیری از گسترش بحران و پیامدهای آن» است (مهر ۰۹:۵۴). وزیران خارجه ایران، عمان و ازبکستان نیز در مسقط نشستی سه‌جانبه درباره حمل‌ونقل و ترانزیت داشتند و به گفته وزارت خارجه عمان بر «لزوم احیای آزادی کشتیرانی در منطقه» تأکید شد (ایرنا ۱۱:۲۸). در هیچ پستی از تماس، فرستاده یا پیامی از سوی آمریکا در مسقط خبری نیست؛ «میانجی» واژه ایرنا در بازگویی سخن عراقچی است.source
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۲۲:۰۴ گرینویچ نوشت وزارت خارجه روسیه «در واکنش به حملات اخیر در جزیره قشم و بحرین» از تشدید تنش در خلیج فارس ابراز تأسف کرد و خواستار توقف فوری درگیری‌ها شد؛ ماریا زاخارووا، سخنگوی این وزارتخانه، گفت حملات متقابل روزهای اخیر «نقض آشکار حاکمیت و امنیت کشورهای منطقه است و به تلفات انسانی و خسارات مادی منجر شده است» — بی‌آنکه رقمی بدهد — و افزود: «روسیه بار دیگر از همه طرف‌های این رویارویی، در درجه نخست ایالات متحده که آغازگر آن بوده است، می‌خواهد بدون تأخیر به درگیری‌ها پایان دهند»؛ او حمله به تأسیسات غیرنظامی و حملات به خاک کشورهای عربی خلیج فارس را «کاملاً غیرقابل‌قبول» خواند و گفت مسکو آماده است بر اساس طرح به‌روزشده خود برای امنیت جمعی در منطقه به کاهش تنش کمک کند (ایرنا نخستین بار ۱۹:۵۸). ایرنا (۱۸:۳۷) نوشت ولادیمیر پوتین برای اجلاس اپک وارد شنژن شد، اما ایران اینترنشنال (۲۳:۳۱) به گزارش سی‌سی‌تی‌وی نوشت او «بامداد چهارشنبه» (۲۳:۳۱ گرینویچ = ۰۷:۳۱ به وقت شنژن) وارد شد و چای چی، عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست چین، در فرودگاه از او استقبال کرد — تعارض زمانی میان دو گزارش؛ بی‌بی‌سی (۱۰:۵۰) نوشت ترامپ از مانیل به چین می‌رود و «پنج‌شنبه» در نشستی سه‌جانبه و بی‌سابقه با شی جین‌پینگ و پوتین شرکت می‌کند و مهر (۱۱:۱۸) نوشت ترامپ گفت در این دیدار بحران خاورمیانه را مطرح خواهد کرد؛ گزارش دیگری از بی‌بی‌سی (۰۷:۲۰) زمان دیدار را «۱۸ و ۱۹ نوامبر» نوشت — «پنج‌شنبه» (۲۸ آبان، ۱۹ نوامبر) در بیشتر منابع آمده است. اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، شب دوشنبه ۲۵ آبان گفت لندن از تلاش میانجی‌ها برای توافقی حمایت می‌کند که جنگ را پایان دهد، تنگه هرمز را بازگشایی کند و مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شود (رادیو فردا، ۰۹:۱۷).source

منابع