همه گزارش‌ها
روز 266 جنگ۱۴۰۵ آبان ۲۹, جمعه

روز ۲۶۶ — مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا: اصابت «پرتابه ناشناس» به نفتکشی در شمال خصب؛ نیروی دریایی سپاه مدعی انفجار یک نفتکش بر اثر مین شد؛ سه روایت ناسازگار از انفجار قشم؛ ترامپ: ایران توافقی نمی‌خواهد که «برای من قابل قبول باشد»

Strait of Hormuz · Khasab (Oman) · Kharg Island · Persian Gulf · Yallama crossing (Kazakhstan–Uzbekistan)Qeshm Island (Hormozgan) · Strait of Hormuz · TehranHodeidah · Jeddah · Jizan · al-Shuqaiq · Riyadh · Sanaa · Jurf al-Sakhar (Iraq) · WashingtonWashington · Tehran · Berlin · Doha · ViennaMurmuri (Abdanan, Ilam) · Yazd · Tehran · Baneh · Zabol · Kermanshah · London

قشم و نیروهای مسلح ایران: ساکنان قشم حوالی ساعت ۱۲:۲۵ گرینویچ از صدای پرتاب موشک و رد آن در آسمان جزیره خبر می‌دهند، بی‌آنکه پستی بگوید چه کسی و به سوی چه هدفی شلیک کرده است؛ از انفجار شامگاهی در جزیره سه روایت ناسازگار در دست است — تسنیم، وابسته به سپاه، مدعی اصابت موشکی «از سوی دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی» به حاشیه شهر قشم است، معاون استاندار هرمزگان می‌گوید صدا ناشی از انهدام مهمات عمل‌نکرده بوده که به نوشته ایران اینترنشنال پیش‌تر اطلاعیه‌ای درباره‌اش منتشر نشده بود، و «منابع محلی» فارس از «شکار هواگرد دشمن» می‌گویند — و هیچ بیانیه‌ای آمریکایی یا اسرائیلی در کار نیست؛ احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه، می‌گوید «انتقام حق ماست» و مدعی است ناوهای دشمن «جرات نمی‌کنند» از ۵۰۰ تا ۶۰۰ کیلومتر جلوتر بیایند؛ مشاور فرمانده هوافضای سپاه می‌گوید نیروهای مسلح «دست به ماشه» هستند و امام جمعه موقت تهران می‌گوید دستور آنان «اقدام بی‌مرز و نامحدود در زمان تعیین‌شده» است

ایران
  • وحید آنلاین ساعت ۱۳:۴۲ گرینویچ (۱۷:۱۲ به وقت ایران) زیر عنوان «پیام‌های دریافتی» و همراه با یک عکس، پیام‌های مخاطبانش از قشم را منتشر کرد: «#قشم 29 ابان 15:55 صدای شلیک موشک از قشم»؛ «یه صدای مهیب شبیه صدای فعال شدن پدافند هوایی در قشم اومد الان»؛ «همین الان ساعت ۱۵:۵۶ صدای پرتاب موشک و رد موشک تو آسمان قشم»؛ «جنگنده از رو اسمون قشم رد شد»؛ «امروز ۲۹ آبان حوالی ساعت ۱۵:۵۵ دقیقه یک موشک از سمت قشم به تنگه هرمز شلیک شد که از بالای قشم رد شد و صدای نسبتا بلندی داشت»؛ «الان یه موشک از قشم پرتاب شد به مکان نامعلوم و این هم رد موشک»؛ «همین چند دقیقه پیش یک موشک از قشم به سمت تنگه شلیک شد». ساعت ۱۵:۵۵ به وقت ایران برابر ۱۲:۲۵ گرینویچ است. ایران اینترنشنال (۱۴:۳۲) در شرحی یک‌خطی نوشت: «ویدیوی رسیده به ایران‌اینترنشنال، رد یک موشک‌ شلیک‌شده را در آسمان قشم در جمعه ۲۹ آبان نشان می‌دهد». اینها پیام‌های مخاطبان و ویدیوی یک شهروند است و مستقلا تایید نشده؛ جهت پرتاب («به سمت تنگه») برداشت دو تن از پیام‌دهندگان است و یکی دیگر مقصد را «نامعلوم» می‌خواند. هیچ کانال تاییدشده، رسانه حکومتی، سنتکام یا UKMTO نگفته است چه کسی، به سوی چه هدفی شلیک کرده و آیا آزمایش، رزمایش یا حمله بوده است؛ فارس، ایرنا و مهر در این روز خبری از پرتاب موشک از قشم ندارند و هیچ نهاد رسمی ایران مسئولیت پرتاب یا رهگیری‌ای را اعلام نکرده است. این گزارش‌ها حدود سه ساعت و ۵۰ دقیقه پیش از نخستین بازتاب گزارش UKMTO درباره اصابت پرتابه به نفتکشی در شمال خصب (۱۶:۱۳ گرینویچ؛ بولت ۱.۱) منتشر شد، اما ساعت وقوع آن حادثه در پست‌ها نیامده و هیچ پستی این دو را به هم ربط نداده است. ایران اینترنشنال (۱۶:۰۵) در خبر انفجار شامگاهی نوشت «ساعتی قبل» کاربران رسانه‌های اجتماعی از صدای پرتاب موشک و رد آن در آسمان قشم خبر داده بودند — تعبیری تقریبی، چون فاصله این گزارش‌ها تا انفجار (بولت ۲.۲) حدود دو ساعت و ۵۰ دقیقه است.source
  • وحید آنلاین در پستی به ساعت ۱۵:۱۷ گرینویچ (۱۸:۴۷ به وقت ایران) که بعدا دو بار به‌روز شد، نخست پیام‌های مخاطبان را آورد: «ساعت 18.45 یه انفجار در محدوده شهر قشم»؛ «همین الان یه موشک به پدافند قشم خورد»؛ «ساعت ۱۸:۴۶ دقیقه در قشم فقط یک صدای مهیب شنیده شد». سه روایت ناسازگار در دست است. نخست، تسنیم، «وابسته به سپاه پاسداران»، به نقل وحید آنلاین: «یک موشک ساعت ۱۸:۵۰ امروز به حاشیه شهر قشم اصابت کرد»؛ «به گزارش خبرنگار تسنیم در جزایر خلیج فارس، ساعت ۱۸:۵۰ امروز یک موشک از سوی دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی به محدوده‌ای در حاشیه شهر قشم اصابت کرد» و جزئیات خسارت‌های احتمالی «پس از دریافت اطلاعات موثق اعلام خواهد شد» (۱۸:۵۰ به وقت ایران = ۱۵:۲۰ گرینویچ). رادیو فردا (۱۷:۴۶) نوشت تسنیم «آمریکا و اسرائیل را مسئول حمله معرفی کرد»؛ ایران اینترنشنال (۱۶:۰۵) خبر تسنیم را بدون انتساب به دشمن آورد. ما تسنیم را تنها به نقل این سه رسانه خوانده‌ایم. دوم، فارس (۱۵:۳۷): «ساکنان قشم دقایقی قبل صدای انفجاری را از آسمان جزیره شنیدند»؛ «برخی منابع محلی می‌گویند صدای انفجار احتمالا مربوط به شکار هواگرد دشمن باشد»؛ برخی اهالی جنوب قشم از «نور آتشین در آسمان» خبر می‌دهند، «اما جزئیات رسمی در این زمینه منتشر نشده است». سوم، احمد نفیسی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری هرمزگان، به نوشته ایران اینترنشنال (۱۷:۴۹) اعلام کرد «صدای انفجار و دود مشاهده‌شده در قشم ناشی از عملیات انهدام مهمات عمل‌نکرده باقی‌مانده از حملات آمریکا بوده است»؛ همین رسانه افزود: «مقام‌های استان هرمزگان پیش از انتشار گزارش‌ها درباره شنیده شدن صدای انفجار در قشم، اطلاعیه‌ای درباره اجرای عملیات انهدام مهمات در روز جمعه منتشر نکرده بودند». ایرنا (۱۶:۴۷)، فارس (۱۶:۵۲) و مهر (۱۶:۵۵) از قول معاون استاندار نوشتند «این عملیات تحت کنترل عوامل مسئول انجام گرفته و جای نگرانی برای شهروندان وجود ندارد»، و فارس افزود «برخی رسانه‌ها از اصابت پرتابۀ دشمن به حاشیۀ شهر قشم خبر دادند». وحید آنلاین در حاشیه توضیح استانداری نوشت: «و یهو بعد از شلیک موشک به ذهنشون رسید که همچین کاری بکنند». به نوشته رادیو فردا، پیش از توضیح رسمی شهروندان از شنیده شدن صدای شلیک موشک و انفجار خبر داده بودند و برخی گزارش‌ها از فعالیت پدافند هوایی حکایت داشت. هیچ مقام یا نهاد آمریکایی یا اسرائیلی درباره قشم چیزی نگفته است و تنها پست سنتکام در این روز (۱۶:۰۰) تصویر سوخت‌گیری یک اف-۳۵ بود؛ بنابراین این رویداد را نمی‌توان حمله آمریکا خواند و ما آن را در شمار حملات نیاورده‌ایم. از خسارت یا تلفات هیچ گزارشی نیست.source
  • احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران، جمعه ۲۹ آبان در مراسمی با عنوان «کنگره پیشگامان رهایی» به نوشته ایران اینترنشنال (۱۰:۱۱ گرینویچ) گفت: «انتقام حق ماست، قصاص حق ماست و دنیا دیگر جای امنی برای قاتلان و جنایتکاران جنایت‌های اخیر نخواهد بود؛ آن‌ها خواب راحت نخواهند داشت و باید بلرزند»؛ «ما امروز یک نبرد بزرگ را، بخشی از آن را پشت سر گذاشتیم و بخشی را در پیش داریم»؛ «چرا ناوهای دشمن جرات نمی‌کنند از ۵۰۰-۶۰۰ کیلومتر جلوتر بیایند؟ به خاطر اینکه قدرت رزمندگان نیروی دریایی و قدرت فرماندهان و رزمندگان هوافضا، آنجا خودش را نشان داده است». فارس که نخست این سخنان را منتشر کرد (۰۹:۳۶) از قول او نوشت: «اقدامات دشمن موجب بررسی و تغییر در دکترین دفاعی ما خواهد شد» و «ما در یک ستیز نهایی بزرگ قرار داریم»؛ ساعت ۱۰:۱۰: «دشمنان می‌خواستند به جزایر ایران حمله کنند اما از ترس مرگ و اسارت نیروهای‌شان، اقدام نکردند»، «امروز نه فقط تنگه هرمز، بلکه بیش از ۵۰۰ کیلومتر جلوتر از آن نیز زیر سیطره ایران است» و دشمنان «در شمال غرب و جنوب شرق هم می‌خواستند علیه ما عملیات کنند»؛ و ساعت ۱۰:۲۴: «زمانی در همین خلیج فارس تا ۱۲۰ شناور نظامی غربی رفت‌وآمد می‌کردند اما امروز خبری از آنها نیست»، «دشمن باید بداند که چاره‌ای جز اعتراف به شکست و خروج از منطقه ندارد» و ملت ایران دشمنان را تعقیب خواهد کرد «تا انتقام خون پاک امام شهید، شهدای میناب و همه شهدای عزیز ما از آن‌ها گرفته شود». مهر (۰۹:۵۸) و ایرنا (۱۰:۲۸ و ۱۱:۲۴) بخش‌های دیگری از همین سخنرانی را آوردند. همه اینها ادعا و تهدید فرمانده سپاه است: فاصله گرفتن ناوهای آمریکایی، انصراف «دشمنان» از حمله به جزایر و «سیطره» بر تنگه هرمز و فراتر از آن را هیچ منبع مستقلی تایید نکرده و در پست‌های این روز هیچ بیانیه آمریکایی درباره موقعیت ناوهای هواپیمابر نیامده است؛ دونالد ترامپ همان روز گفت نیروی دریایی آمریکا «کنترل کامل تنگه هرمز» را در اختیار دارد (بولت ۱.۴). سخن وحیدی درباره «تغییر در دکترین دفاعی» با تصمیمی اعلام‌شده همراه نبود؛ عباس عراقچی در گفت‌وگو با روزنامه ایران بحث بازنگری در دکترین هسته‌ای را «جدی» خواند اما گفت موضع رسمی ایران تغییر نکرده است (بولت ۴.۳). در این سخنان از حمله، پرتاب یا دستور مشخصی خبری نیست.source
  • علی بلالی، مشاور فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، جمعه ۲۹ آبان به خبرگزاری دولتی ایرنا گفت (ایران اینترنشنال ۰۶:۵۵ گرینویچ؛ نخست ایرنا ۰۶:۳۵ که او را «مشاور ارشد» می‌خواند): «نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در آمادگی کامل قرار دارند و دست به ماشه، منتظر هرگونه خطای محاسباتی و حماقت دشمن هستند و در صورت هرگونه اقدام خصمانه، دشمن در نقاطی که حضور دارد با ضربات موشکی مواجه خواهد شد»؛ «از نظر تعداد موشک‌ها، موقعیت‌ها یا امکانات با محدودیت مواجه نیستیم اما دشمنان برای مقابله با موشک‌های ما با مشکلات متعددی روبه‌رو شده‌اند»؛ «در صورت صدور دستور، محدودیتی برای به‌کارگیری توان موشکی در جغرافیای جدید وجود ندارد». بی‌بی‌سی فارسی (۰۸:۳۵) همین سخنان را بازتاب داد و نوشت «تغییر جغرافیای جنگ» در هفته‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی سخنان مقام‌های نظامی و سیاسی جمهوری اسلامی بدل شده است. محمدجواد حاج‌علی‌اکبری، امام جمعه موقت تهران، به نوشته ایران اینترنشنال (۱۰:۳۳) اعلام کرد دستور نیروهای مسلح «اقدام بی‌مرز و نامحدود در زمان تعیین‌شده» است، گفت «در صورت تکرار اقدامات خصمانه، نیروهای مسلح برای مقابله با هر سناریویی آمادگی خواهند داشت» و حضور ناوها و نیروهای آمریکا در منطقه را «نشانه‌ای از فشار و فرسایش» آنها خواند؛ فارس (۱۰:۴۴) از قول او نوشت: «احتمال طراحی سناریوهای جدید ازسوی دشمن، ازجمله حملۀ محدود، ایجاد آشوب مسلحانۀ داخلی و سپس اقدام گسترده نظامی وجود دارد». احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، به خبرآنلاین گفت: «احتمال جنگ را بالا می‌دانم، اما در حال حاضر کشورهای عربی منطقه به‌شدت نگران‌اند که در صورت گسترش درگیری، خودشان نیز متحمل خسارت شوند»؛ به گفته او در صورت جنگ پایگاه‌های آمریکا در کشورهایی مانند بحرین، کویت و امارات نیز در معرض پاسخ خواهند بود و «جامعه و افکار عمومی ایران تا حدودی برای ساخت سلاح هسته‌ای آمادگی دارد» (ایران اینترنشنال ۰۵:۴۱)؛ بی‌بی‌سی فارسی (۰۹:۰۰) به نقل از او نوشت چین و روسیه به ایران توصیه می‌کنند فعلا به سمت سلاح هسته‌ای نرود. بهروز محبی‌نجم‌آبادی، نماینده سبزوار، به ایسنا گفت «جنگنده‌های اف-۳۵ دیگر در آسمان ایران فضای امنی نخواهند داشت» و هشدار داد: «از هر نقطه‌ای که مورد هجمه قرار بگیریم، آن منطقه را هدف قرار خواهیم داد»؛ به روایت غیرمستقیم ایران اینترنشنال (۰۶:۳۹) او گفت جمهوری اسلامی همچنان کشتی‌ها و نفتکش‌های «متخلف» را در تنگه هرمز هدف قرار می‌دهد. اسماعیل کوثری، عضو همان کمیسیون، نیز به مهر گفت باید کاری کرد که آمریکا از غرب آسیا برود (ایران اینترنشنال ۰۵:۱۷). اینها اظهارات و تهدیدهای مشروط مقام‌ها و نمایندگان جمهوری اسلامی است؛ در هیچ‌یک از حمله، پرتاب، دستور یا زمان مشخصی خبری نیست.source

درون ایران و پرونده‌های خارج از کشور: ویدیوی رسیده به ایران اینترنشنال گروهی از مردم را در مورموری شهرستان آبدانان نشان می‌دهد که شامگاه جمعه به خیابان آمده و «جاوید شاه» سر داده‌اند؛ بر اساس اطلاعات رسیده به ایران اینترنشنال، دادگاه انقلاب یزد پویا فخرآبادی، قهرمان تکواندو، را به اعدام محکوم کرده و دفتر رضا پهلوی هشدار می‌دهد دو زندانی پرونده اکباتان با خطر قریب‌الوقوع اجرای حکم اعدام روبه‌رو هستند — در حالی که اعدامی برای ۲۰ نوامبر گزارش نشده است؛ رسانه‌های ایران از انتشار جدول خاموشی‌های دوساعته در تهران خبر می‌دهند که سخنگوی صنعت برق آن را به تعمیرات شبکه نسبت می‌دهد اما خاموشی برنامه‌ریزی‌شده را «از هفته‌های آینده» محتمل می‌داند، یک روحانی خواستار پایین آوردن دمای وسایل گرمایشی می‌شود و کامیون‌داران در صف گازوئیل می‌مانند؛ دو مرد بریتانیایی در دادگاه اولد بیلی اتهام‌های مربوط به توطئه احتمالی علیه پایگاه هوایی فرفورد را که پلیس آن را به سرویس اطلاعاتی جمهوری اسلامی ربط می‌دهد رد می‌کنند و یک فرمانده بریتانیایی به اسکای‌نیوز می‌گوید کشورش علیه جمهوری اسلامی عملیات سایبری تهاجمی انجام می‌دهد

ایران
  • ایران اینترنشنال ساعت ۱۸:۵۳ گرینویچ (۲۲:۲۳ به وقت ایران) در شرحی یک‌جمله‌ای نوشت: «ویدیوی رسیده به ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهد گروهی از مردم در مورموری شهرستان آبدانان، شامگاه جمعه ۲۹ آبان به خیابان‌ها آمده و شعارهایی چون 'جاوید شاه' و 'این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده' سردادند». این تنها گزارش از تجمعی خیابانی به تاریخ ۲۰ نوامبر است و بر یک ویدیوی رسیده تکیه دارد: شمار شرکت‌کنندگان معلوم نیست، هیچ نهاد حقوق بشری یا رسانه دیگری در کانال‌های ما آن را گزارش نکرده و از درگیری، بازداشت یا تلفات خبری نیامده است. مورموری در شهرستان آبدانان استان ایلام است، همان شهرستانی که اعتراض‌های ۲۶ آبان آن در گزارش‌های پیشین آمده بود. رسانه‌های حکومتی از این تجمع چیزی ننوشتند: فارس (۲۰:۲۵) ویدیویی از کانال استانی‌اش را با شرح «آبدانان؛ امشب بیدارتر از هرشب در میدان» بازنشر کرد — به قاب‌بندی فارس، تجمعی در حمایت از حکومت — و ایرنا (۰۶:۱۲، ۰۹:۲۵ و ۱۴:۴۴) از سفر نماینده رئیس‌جمهور، معاون سیاسی وزیر کشور و استاندار ایلام به محل واژگونی اتوبوس کارکنان یک شرکت در جاده دشت‌عباس–مورموری و دیدار با خانواده‌های داغدار در آبدانان خبر داد و از قول معاون وزیر کشور نوشت جلسه‌ای در هیئت دولت برای مشکلات اشتغال و زیرساخت آبدانان تصمیم خواهد گرفت. ایران اینترنشنال در طول روز ویدیوهای رسیده یا برگرفته از شبکه‌های اجتماعی را نیز منتشر کرد که هیچ‌کدام تاریخ ندارند و مستقلا تایید نشده‌اند: نوشتن «از سوادکوه تا آبدانان، جانم فدای ایران» و «تا ابد و یک روز، جاوید شاه» بر دیواری کنار یکی از جاده‌های شمال کشور (۰۷:۳۴)؛ آتش زدن پرچم جمهوری اسلامی به دست «یک معترض» در بندرعباس (۰۸:۳۲)؛ دیوارنویسی «جاوید شاه» در شیراز (۱۳:۵۴)، هشتگرد (۱۹:۳۳) و سمنان (۲۰:۳۱)؛ سرودخوانی و شعار دختران دانش‌آموز در یک کلاس (۱۴:۳۴)؛ شعارنویسی در حمایت از رضا پهلوی «و مردم آبدانان» در واگن مترو (۱۸:۳۳)؛ و دیوارنویسی و آتش زدن بنرهای حکومتی در چند شهر استان ایلام (۲۳:۰۲). احمد علم‌الهدی، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در خراسان رضوی، به نوشته ایران اینترنشنال (۱۱:۴۹) حجاب و معیشت را دو مطالبه اصلی مردم خواند.source
  • ایران اینترنشنال ساعت ۱۲:۰۵ گرینویچ، در پستی بازنشرشده از کانال ورزشی‌اش، نوشت: «بر اساس اطلاعات رسیده به ایران‌اینترنشنال، شعبه دوم دادگاه انقلاب یزد به ریاست قاضی محمد بمانی، پویا فخرآبادی، قهرمان تکواندو و از بازداشت‌شدگان انقلاب ملی، را در پرونده موسوم به 'مخابرات یزد' به اعدام و سه متهم دیگر را هر یک به ۲۰ سال حبس در تبعید محکوم کرده است»؛ سه متهم دیگر مهدی رجبی، محمد کارگر و محینی مکی‌اند و عنوان اتهامی اعلام‌شده «مشارکت در آتش زدن اموال عمومی» است، «اما جزئیات اتهامات مشخص نیست». به گفته «یک منبع مطلع»، فخرآبادی، متولد ۱۳۷۹ و دارای کارشناسی ارشد تربیت‌بدنی، اول اسفند در یزد بازداشت شد، ماموران هنگام یورش به خانه‌اش با قنداق تفنگ سرش را شکستند — زخمی که ۲۰ بخیه خورد — در سلول انفرادی به‌شدت شکنجه شد، حدود ۳۰ کیلوگرم وزن کم کرد و با تهدید اعضای خانواده‌اش به اعتراف اجباری واداشته شد. این اطلاعات خود ایران اینترنشنال و یک منبع بی‌نام است و قوه قضائیه درباره آن چیزی نگفته است. همین رسانه (۰۰:۰۵) نوشت دفتر شاهزاده رضا پهلوی در ایکس هشدار داد میلاد آرمون و نوید نجاران، دو زندانی سیاسی پرونده اکباتان، «پس از تایید احکام اعدامشان در دیوان عالی» با «خطر قریب‌الوقوع اجرای حکم» روبه‌رو هستند و با اشاره به گزارش‌هایی درباره ارجاع پرونده به اجرای احکام خواستار اقدام برای جلوگیری از اعدام شد؛ این هشدار است، نه خبر اجرای حکم، و هیچ اعدامی برای ۲۰ نوامبر در کانال‌های ما یا رسانه‌های حکومتی گزارش نشده است. ایران اینترنشنال (۰۹:۱۵) بر اساس اطلاعات رسیده نوشت ابوذر بارگاهی، فعال مدنی پادشاهی‌خواه و از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه، برای اجرای حکم پنج سال حبس به زندان عادل‌آباد شیراز منتقل شده است؛ به گفته یک منبع مطلع او هفتم آبان هنگام اهدای گل به شهروندان مقابل گل‌فروشی‌اش بازداشت شد. وحید آنلاین (۱۳:۴۰) نوشت شبکه حقوق بشر کردستان از کشته شدن بهمن خدری، کولبر ۳۴ ساله و پدر دو فرزند، بر اثر تیراندازی نیروهای مرزبانی در منطقه مرزی بانه خبر داده است — دومین مورد گزارش‌شده در این شهرستان طی یک هفته. در پرونده مرگ سوگند صیادی، دانش‌آموز ۱۶ ساله کرمانشاهی، بی‌بی‌سی فارسی (۰۳:۰۶) از قول سخنگوی وزارت آموزش و پرورش نوشت «در صورت احراز هرگونه قصور یا تخلف از سوی عوامل مدرسه، برخورد قانونی صورت خواهد گرفت» و دادستان کرمانشاه شایعه تیراندازی به پدر او را رد کرد و گفت متهم در بازداشت است؛ یکی از نزدیکان خانواده به برنامه‌ای در ایران اینترنشنال (۱۹:۰۵) گفت پدر روز مرگ او را در مدرسه کتک زد، به خانه برد و از پنجره به بیرون پرتاب کرد — روایتی از یک منبع بی‌نام، در حالی که دادستان به گزارش میزان می‌گوید فرضیه خودکشی نیز در دست بررسی است. وحید آنلاین (۰۱:۲۷) و بی‌بی‌سی (۱۶:۳۵) همچنین از قتل صدف حق‌بین، ۲۳ ساله، در خمام گیلان نوشتند که به گفته فرمانده انتظامی شهرستان متهم آن بازداشت شده و اعتراف کرده است.source
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۱۶:۱۰ گرینویچ نوشت رسانه‌های ایران از انتشار جدول خاموشی‌های دوساعته در تهران با عنوان «مدیریت انرژی» خبر داده‌اند و برخی از فعال شدن این جدول برای مشترکان مناطقی از جمله فارابی و خزانه نوشته‌اند. به نوشته ایران اینترنشنال (۱۷:۱۶) رسانه‌های ایران گزارش دادند شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ جمعه ۲۹ آبان با پیامک به مشترکان از اعمال قطعی‌های دوساعته برق در پایتخت از شنبه ۳۰ آبان خبر داده و مدت هر نوبت خاموشی را دو ساعت اعلام کرده است (ایرنا ۱۶:۴۰ و مهر ۱۶:۴۷ نیز از پیامک «مدیریت انرژی» نوشتند). سپس احسان ذبیح‌زاده، سخنگوی صنعت برق، شامگاه جمعه به ایرنا (۱۷:۰۴) گفت پیامک ارسالی «مربوط به تعمیرات شبکه است»، پیامک‌های قطعی برای تعمیرات «مشابه پیامک قطعی برنامه‌ریزی شده است، اما یکی نیست» و «هنوز برنامه قطعی برنامه‌ریزی‌ شده برق، آماده نشده است»؛ او در عین حال گفت احتمال قطعی برنامه‌ریزی‌شده «از هفته‌های آینده» وجود دارد. بی‌بی‌سی (۲۱:۱۰) نوشت سخنگو گزارش‌های آغاز برنامه خاموشی را تکذیب کرد اما احتمال اجرای قطعی‌های برنامه‌ریزی‌شده از هفته‌های آینده را تکذیب نکرد. دو روایت با هم نمی‌خواند: پیامک شرکت توزیع (خاموشی از ۳۰ آبان) در برابر توضیح سخنگو (تعمیرات شبکه). درباره گاز، کاظم نورمفیدی، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در استان گلستان، به نوشته ایران اینترنشنال (۱۱:۰۴) از مردم خواست با «کاهش سه درجه‌ای» دمای وسایل گرمایشی به «مدیریت مصرف انرژی و تامین پایدار گاز» کمک کنند و گفت: «در فرصت کوتاه باقی‌مانده امکان جبران کامل این میزان کاهش از طریق افزایش تولید وجود ندارد»؛ ایرنا (۱۲:۱۷) از قول مصطفی رجبی مشهدی، معاون وزیر نیرو، نوشت خسارت‌های واردشده به تولید گاز طبیعی کشور حداکثر تا دی یا بهمن امسال جبران و دست‌کم ۱۰۰ میلیون مترمکعب تولید ازدست‌رفته بازیابی می‌شود — پست علت خسارت را نمی‌گوید. درباره سوخت، ایران اینترنشنال (۱۱:۳۳) ویدیوی یک شهروند را که حال‌وش منتشر کرده بود بازتاب داد: ده‌ها کامیون در جایگاه سوخت رامشار در شهرستان زابل در صف گازوئیل مانده‌اند، رانندگان می‌گویند تا سه شبانه‌روز منتظر بوده‌اند و به گفته شهروندان مسئولان جایگاه علت را کمبود گازوئیل اعلام کرده‌اند؛ ویدیوی رسیده دیگری (۱۶:۰۰) صف خودروهای سنگین برای سهمیه گازوئیل در محمدآباد شهرستان هامون را نشان می‌دهد — ویدیوهایی بی‌تاریخ و تاییدنشده، بی‌آنکه مقامی از کمبود گازوئیل سخن گفته باشد. وزیر اقتصاد به نوشته ایرنا (۱۹:۰۹) گفت تورم ظرف شش تا نه ماه آینده از ۸۰ درصد به کانال ۴۰ درصد بازمی‌گردد و به نوشته فارس (۱۹:۵۵) گفت بیمه‌ها ۵۰ همت از خسارت‌های جنگ را پرداخته‌اند — ارقام اعلامی دولت.source
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۱۳:۰۰ گرینویچ نوشت دو مرد بریتانیایی که به همکاری با یک سرویس اطلاعاتی خارجی در ارتباط با «توطئه احتمالی علیه پایگاه هوایی فرفورد» متهم‌اند، جمعه از طریق ارتباط ویدیویی در دادگاه اولد بیلی لندن حاضر شدند و هر دو اتهام‌ها را رد کردند. به گفته دادستان‌ها محمد عبدالکریم، ۲۴ ساله، که با وثیقه آزاد است، با فردی به نام «علی» در خارج از بریتانیا در ارتباط بوده، ۷۰ هزار پوند دریافت کرده و با خرید خودروهای ون، بنزین و مهره‌های فلزی «(برای ترکش)» افرادی را برای انتقال خودروها به نزدیکی پایگاه استخدام کرده است؛ نعمان اصغر، ۲۵ ساله، متهم است از پایگاه فیلم‌برداری کرده و تصاویر را با تماس تصویری زنده با «علی» به اشتراک گذاشته است. بی‌بی‌سی یادآوری کرد این پایگاه پیش‌تر محل استقرار بمب‌افکن‌های آمریکایی بود و نیروی هوایی آمریکا در جنگ با ایران از آن استفاده کرده است. ایران اینترنشنال (۱۲:۰۹) نوشت پلیس این ماجرا را «عملیاتی در راستای منافع سرویس اطلاعاتی جمهوری اسلامی» می‌داند؛ اینها اتهام است، نه حکم دادگاه، و به نوشته بی‌بی‌سی جمهوری اسلامی هرگونه دخالت را رد می‌کند. در نیویورک، به نوشته ایران اینترنشنال (۱۳:۱۳) به نقل از تلگراف، محمدباقر سعد داوود السعدی، «متهم به هدایت طرح حمله به پایگاه هوایی فرفورد»، در دادگاه فدرال منهتن بارها جلسه را مختل کرد و به عربی فریاد زد: «با کشورمان ایران و رهبر معظممان [مجتبی] خامنه‌ای، ما ارتش قاسم سلیمانی هستیم»؛ او اتهام‌های تروریستی را رد کرده و دادستان‌های آمریکا می‌گویند در تماس‌های تلفنی از زندان با زبان رمزی طرح حمله پنجم مهر به این پایگاه را هماهنگ می‌کرده است. بی‌بی‌سی (۰۰:۴۷) نوشته بود او پنجشنبه پس از فریاد زدن از جلسه بیرون برده شد و قاضی همه مهلت‌های دادگاه را تا فوریه معلق کرد تا وکیل تازه‌ای بگیرد. در حوزه سایبری، ایران اینترنشنال (۰۸:۳۰) نوشت اسکای‌نیوز به نقل از راب ماگووان، فرمانده عملیات سایبری و تخصصی ارتش بریتانیا، گزارش داد این کشور در حال اجرای عملیات سایبری تهاجمی علیه جمهوری اسلامی، روسیه، چین و کره شمالی است؛ او گفت: «نمی‌گویم که در وضعیت جنگ هستیم، اما در وضعیت صلح هم نیستیم. ما در منطقه خاکستری، پایین‌تر از آستانه درگیری قرار داریم». بی‌بی‌سی (۱۳:۱۰) نوشت در بریتانیا عملیاتی مخفیانه برای ایمن‌سازی ده‌ها هزار یخچال و فریزر فروشگاهی در برابر حمله هکرها انجام شده است، پس از آنکه حملات سایبری در چند کشور اروپایی ده‌ها تن مواد غذایی را نابود کرد؛ به نوشته بی‌بی‌سی «فرانسه ایران را مسئول حمله به سوپرمارکت‌های این کشور دانسته است؛ ادعایی که تهران آن را رد می‌کند». روزنامه نشنال به نوشته ایران اینترنشنال (۱۲:۱۷) به نقل از مقام‌های امنیتی عراق، لبنان و آمریکا گزارش داد عوامل جمهوری اسلامی بیش از دو دهه است با مدارک هویتی جعلی در خاورمیانه تردد می‌کنند. اداره مهاجرت سوئد نیز اعلام کرد محدودیت موقت بررسی درخواست‌های پناهندگی ایرانیان را لغو کرده است (ایران اینترنشنال ۱۴:۲۶).source

تنگه هرمز: مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا می‌گوید نفتکشی هنگام خروج از تنگه، در هشت مایل دریایی شمال خصب عمان، از دماغه سمت چپ هدف «پرتابه‌ای ناشناس» قرار گرفته، مسئول امنیتی شرکت از آتش‌سوزی خبر داده و تاکنون تلفاتی گزارش نشده است؛ نیروی دریایی سپاه مدعی است یک نفتکش «متخلف» با اصابت به مین‌های دریایی «در دهانه بندر خصب» منفجر شده — با علت و موقعیتی متفاوت و بی‌آنکه پستی بگوید این همان شناور است؛ تصاویر صیادان یک نفتکش ایرانی را نزدیک تنگه نشان می‌دهد که گفته می‌شود برای عبور از محاصره آمریکا آماده شده، تهدید منتسب به «منابع نظامی» بی‌نام در فهرست تکذیب‌شده‌های مهر آمده و عراقچی به ایلنا می‌گوید «باید محاصره بشکند»؛ ترامپ می‌گوید نیروی دریایی آمریکا «کنترل کامل» تنگه را در دست دارد، در حالی که مهر به نقل از کپلر مدعی نصف شدن خروج نفت از هرمز در سه هفته است و کپلر پیش‌بینی می‌کند درآمد نفتی ایران تا اواسط دسامبر به صفر برسد

خلیج فارس و دریایی
  • ایران اینترنشنال ساعت ۱۶:۱۳ گرینویچ (۱۹:۴۳ به وقت ایران) نوشت مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) جمعه ۲۹ آبان «از دریافت گزارشی درباره اصابت یک پرتابه ناشناس به یک نفتکش در تنگه هرمز، در فاصله هشت مایل دریایی شمال خصب عمان» خبر داد؛ به گفته این مرکز نفتکش «هنگام خروج از تنگه هرمز هدف پرتابه‌ای ناشناس قرار گرفته و پرتابه به بخش جلویی سمت چپ شناور اصابت کرده است»، «مسئول امنیتی شرکت بهره‌بردار نفتکش از وقوع آتش‌سوزی در این شناور خبر داده» و «تاکنون گزارشی از تلفات جانی در این حادثه دریافت نشده است». وحید آنلاین (۱۶:۲۴) همان اطلاعیه را چنین آورد: نفتکشی که در حال خروج از تنگه هرمز بوده «از ناحیه دماغه سمت چپ با پرتابه‌ای ناشناس هدف قرار گرفته» و «مسئول امنیت شرکت کشتیرانی (CSO) از وقوع آتش‌سوزی در این شناور خبر داده است». رادیو فردا (۱۷:۴۶) نوشت «یک نهاد دریایی بریتانیا» از آتش‌سوزی یک نفتکش در تنگه هرمز خبر داده است؛ در مطلب رادیو فردا در ایکس فاصله «حدود ۱۵ کیلومتری شمال بندر خصب عمان» آمده و افزوده شده که تاکنون گزارشی از تلفات انسانی یا آلودگی محیط زیست دریافت نشده و بررسی حادثه ادامه دارد. مهر و فارس (۱۶:۱۳ و ۱۶:۱۴) همین خبر را با عنوان «انفجار یک کشتی در تنگه هرمز» بازتاب دادند. در هیچ‌یک از پست‌ها ساعت وقوع حادثه، نام، پرچم یا مالک نفتکش نیامده و UKMTO پرتابه را به هیچ طرفی نسبت نداده است. این گزارش جدا از حادثه چهارشنبه ۲۷ آبان (۱۸ نوامبر) است: ایران اینترنشنال ساعت ۰۹:۰۸ ویدیویی از دودی که آن روز پس از حمله به نفتکشی در شش مایل دریایی شمال خصب از سطح دریا برخاست منتشر کرد و نوشت رویترز محل ویدیو را با تطبیق خط ساحلی، صخره‌ها و کوه‌ها با تصاویر ماهواره‌ای تایید کرده است — این رویداد تازه‌ای نیست. ایران اینترنشنال (۱۷:۳۱) همچنین ویدیویی رسیده منتشر کرد که به نوشته این رسانه یک کشتی حامل گاز را به‌گل‌نشسته در کنار کوه‌های خصب نشان می‌دهد و بنا بر گزارش‌های رسیده آتش ناشی از انفجار آن پنج روز است ادامه دارد؛ این توصیف با هیچ‌یک از دو گزارش UKMTO جور نیست و نمی‌توان گفت به کدام حادثه مربوط است. UKMTO به نوشته بی‌بی‌سی فارسی (۱۶:۲۰) در اطلاعیه‌ای جداگانه از تیراندازی شش فرد مسلح سوار بر یک قایق تندرو به یک کشتی باری در ۱۷۶ کیلومتری جنوب غربی مکلا در یمن خبر داد که تیم امنیتی کشتی به آن پاسخ داد و آسیبی گزارش نشد — رویدادی بیرون از تنگه هرمز که به هیچ طرفی نسبت داده نشده است. تنها پست سنتکام در این روز (۱۶:۰۰) تصویر سوخت‌گیری یک جنگنده بود و اشاره‌ای به این حادثه نداشت. ادعای جداگانه نیروی دریایی سپاه درباره «دهانه بندر خصب» در بولت ۱.۲ آمده است.source
  • فارس ساعت ۱۶:۲۸ گرینویچ (۱۹:۵۸ به وقت ایران)، پانزده دقیقه پس از نخستین بازتاب گزارش UKMTO، اطلاعیه روابط عمومی نیروی دریایی سپاه را منتشر کرد: «یک نفتکش متخلف که با حمایت ارتش قاچاقچی آمریکا قصد عبور از مسیر غیر مجاز تنگۀ هرمز را داشت با اصابت به مین‌های دریایی در دهانۀ بندر خصب دچار انفجار و آتش سوزی شد»؛ «تصاویر این انفجار تا ساعاتی دیگر منتشر خواهد شد»؛ «نیروی دریایی سپاه هشدار می‌دهد تردد هیچ شناور متخلفی در تنگه هرمز و خلیج فارس از دید ما پنهان نبوده و دلیل اصابت این نفتکش ها به مین‌های دریایی تخلف و سرپیچی از قوانین تنگۀ هرمز در انتخاب مسیرهای غیرمجاز و اعتماد به دروغ‌های ارتش غارتگر و قاچاقچی آمریکاست». مهر (۱۶:۴۳) و ایرنا (۱۶:۴۵ — بدون اشاره‌ها به ارتش آمریکا) همان اطلاعیه را آوردند و فارس (۲۱:۴۸ و ۲۲:۰۰) و ایرنا (۲۱:۴۹ و ۲۲:۳۰) ویدیوهایی را با عنوان «تصاویری از انفجار نفتکش متخلف بعد از اصابت به مین در دهانهٔ بندر خصب» و «تصاویر دیگری از آتش‌سوزی در نفتکش متخلف» منتشر کردند؛ ما این ویدیوها را ندیده‌ایم و تنها شرح آنها را خوانده‌ایم. این ادعای سپاه است: اطلاعیه ساعت حادثه، نام، پرچم، مالک، وضعیت خدمه یا موقعیتی دقیق‌تر از «دهانه بندر خصب» نمی‌دهد، از یک نفتکش می‌گوید اما در جمله هشدار تعبیر «این نفتکش‌ها» را به کار می‌برد، و حمایت ارتش آمریکا از این نفتکش گفته سپاه است، نه بیانیه‌ای آمریکایی. علت و موقعیت با گزارش UKMTO فرق دارد — مین «در دهانه بندر خصب» در برابر «پرتابه ناشناس» در هشت مایل دریایی شمال خصب — و در هیچ پستی گفته نشده که این همان نفتکش است؛ رادیو فردا در مطلب خود در ایکس نوشت: «در حالی که سپاه علت حادثه را برخورد با مین اعلام کرده، نهاد دریایی بریتانیا از اصابت یک پرتابۀ ناشناس خبر داده است. هنوز مشخص نیست این دو گزارش به یک نفتکش اشاره دارند یا نه». فارس ساعت ۲۰:۴۴ در دو جمله نوشت سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس «برای دومین‌بار در ساعات گذشته» از اصابت پرتابه به یک نفتکش «در حین عبور از تنگهٔ هرمز» خبر داده و اعلام کرده «بخش جلوی کشتی آسیب دیده است»؛ این تعبیر تنها از فارس است، موقعیت، ساعت یا نامی ندارد، هیچ کانال دیگری آن را نیاورده و نمی‌توان گفت حادثه دومی است یا به‌روزرسانی همان گزارش عصر — ما آن را حادثه تاییدشده دوم نمی‌شماریم. این ادعا در ادامه ادعاهای ۲۸ آبان نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش درباره برخورد نفتکش‌ها با مین است (گزارش روز ۲۶۵) که برای آنها هیچ گزارش مستقلی منتشر نشده بود.source
  • رادیو فردا ساعت ۱۶:۵۹ گرینویچ نوشت خبرگزاری بلومبرگ جمعه ۲۹ آبان «بر اساس اطلاعات نهادهای ردیابی کشتی‌ها» گزارش داد نفتکش «اولیم» که مشمول تحریم‌های آمریکاست، روز سه‌شنبه حدود ۲۰۰ هزار بشکه نفت خام ایران را در آب‌های جنوب جزیره خارگ به نفتکش کوچک‌تری به نام «هائو فان» منتقل کرده است؛ «همزمان صیادان ایرانی روز جمعه تصاویری منتشر کردند که یک نفتکش ایرانی را در نزدیکی تنگه هرمز نشان می‌دهد و گفته می‌شود بارگیری کرده و برای حرکت و عبور از محاصره دریایی آماده شده است»؛ شرکت تانکرترکرز هم روز پنجشنبه اعلام کرده بود نفتکشی — که نامش را نگفته — در خلیج فارس در حال دریافت نفت خام ایران است و «در صورت عبور موفق از محدودهٔ محاصره، ممکن است نخستین محمولهٔ نفت خام صادراتی ایران از اواسط ژوئیه تاکنون را جابه‌جا کند». به نوشته رادیو فردا، سنتکام «روز چهارشنبه در اطلاعیه‌ای» هشدار داده بود کشتی‌هایی که در دریا از شناورهای مشمول محاصره نفت یا محموله دیگری دریافت کنند ممکن است ناقض محاصره تلقی شوند، حتی اگر وارد بنادر ایران نشده باشند؛ منبع این اطلاعیه در پست نیامده است. ایران اینترنشنال (۱۳:۳۵) همان تصاویر صیادان را منتشر کرد و نوشت: «منابع نظامی جمهوری اسلامی هشدار داده‌اند در صورت هدف قرار گرفتن این نفتکش، مناطق ینبع در ساحل دریای سرخ تا فجیره در ساحل دریای عمان به آتش کشیده خواهند شد» — منابعی بی‌نام. مهر (۱۷:۳۴) در فهرست «اخبار تکذیب شده ۲۴ ساعت گذشته» همین خبر را آورد: «مهیا شدن نفتکش ایرانی به مقصد صادراتی و حمله ایران به تاسیسات نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس در صورت حمله به نفتکش — منبع تکذیبیه: خبرنگار فارس»؛ متن خودِ این تکذیب در کانال فارس دیده نمی‌شود. رادیو فردا (۱۹:۴۷) نوشت فارس پنجشنبه ۲۸ آبان در یادداشتی اعزام «کاروان نفتکش» را پیشنهاد کرد — «منتظر اجازۀ آمریکا نمی‌مانیم» — و هشدار داد حمله به نفتکش‌های ایرانی می‌تواند با حمله تلافی‌جویانه به تاسیسات نفتی قطر، عربستان سعودی و امارات همراه شود، اما «هیچ نهاد رسمی جمهوری اسلامی تاکنون تصمیمی برای اعزام کاروان نفتکش‌ها به‌منظور شکستن محاصره اعلام نکرده است». عباس عراقچی، وزیر خارجه، جمعه در گفت‌وگو با خبرگزاری ایلنا درباره خبرهای بارگیری نفت ایران برای صادرات گفت جمهوری اسلامی هر تلاشی برای صادرات نفت و مذاکرات انجام خواهد داد و افزود: «باید محاصره بشکند» (ایران اینترنشنال ۰۹:۰۸). بهروز محبی‌نجم‌آبادی، نماینده سبزوار، نیز به ایسنا گفت جمهوری اسلامی «این وضعیت را تحمل نخواهد کرد و ممکن است برای شکستن محاصره اقداماتی انجام دهد» (ایران اینترنشنال ۰۶:۳۹). هیچ کانالی از حرکت، توقیف یا رهگیری نفتکشی ایرانی در این روز خبر نداد.source
  • دونالد ترامپ جمعه در نشست خبری کاخ سفید، به روایت بی‌بی‌سی فارسی (۱۸:۳۶ گرینویچ؛ ترجمه همزمان)، گفت: «فکر می‌کردم قیمت نفت به ۳۰۰ دلار برای هر بشکه برسد. اما الان تقریباً به ۸۰ دلار برای هر بشکه رسیده است. در واقع، هفته گذشته ما رکورد انتقال نفت از تنگه هرمز را ثبت کردیم... نیروی دریایی ما محاصره‌ای برقرار کرده است... ما کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار داریم» (ایران اینترنشنال ۱۸:۲۴: «مقادیر بی‌سابقه‌ای نفت»؛ وحید آنلاین ۲۰:۰۶: او از اجرای «محاصره بنادر ایران» به دست نیروی دریایی ستایش کرد). این ارقام و توصیف‌ها گفته خود اوست و با گزارش همان روز UKMTO از اصابت پرتابه به یک نفتکش (بولت ۱.۱) در یک روز منتشر شد. در برابر، مهر (۰۸:۱۳) با عنوان «ایران، معادله هرمز را تغییر داده است» و «براساس داده‌های ارزیابی شده» — بی‌آنکه ارزیاب را نام ببرد — مدعی شد خروج نفتکش‌های ال‌ان‌جی از تنگه هرمز به دو کشتی در هفته کاهش یافته، «داده‌های کپلر از نصف شدن خروج نفت از هرمز در سه هفته گذشته خبر می‌دهد»، «حملات هدفمند ایران مالکان کشتی‌ها را محتاط کرده» و ظرفیت ابرنفتکش‌های خالی به سمت غرب آسیا حدود ۴۰ درصد کم شده است؛ این قاب‌بندی یک رسانه حکومتی است، نه بیانیه یک نهاد نظامی. رادیو فردا (۱۹:۴۷) نوشت شرکت کپلر پیش‌بینی کرده درآمد ایران از صادرات نفت خام و میعانات گازی ممکن است تا اواسط دسامبر «برای نخستین بار در تاریخ این کشور» به صفر برسد. وزارت خزانه‌داری آمریکا همان روز چهار ایرانی را به اتهام واسطه‌گری فروش نفت با هدف دور زدن تحریم‌ها و محاصره دریایی تحریم کرد (بولت ۴.۴)؛ به روایت ترجمه ماشینی وحید آنلاین (۲۱:۱۶) از پست‌های این وزارتخانه در ایکس، خزانه‌داری می‌گوید ایران دیگر نفتی روی آب ندارد و از آغاز عملیات تحریمی‌اش نفتی بارگیری نشده است — ادعایی که با گزارش بلومبرگ و تانکرترکرز (بولت ۱.۳) نمی‌خواند. ایران اینترنشنال (۱۶:۲۸) نوشت به گزارش اعتمادآنلاین «در پی محاصره دریایی جمهوری اسلامی» هزاران کامیون ایرانی حامل مواد اولیه از چین در مسیر آسیای میانه و مرز ترکمنستان در راه‌اند و در گذرگاه یلمه در مرز قزاقستان و ازبکستان صف طولانی شکل گرفته است؛ رسانه ازبکستانی «پادروبنو» از توقف حدود ۹۹۰ کامیون خبر داد، اما کمیته گمرک ازبکستان گفت ویدیوها مربوط به چند روز پیش است و بر اساس آمار رسمی قزاقستان تا ساعت ۹ صبح جمعه تنها ۱۰۰ کامیون در صف بوده‌اند. وزیر اقتصاد به نوشته فارس (۱۹:۱۵) گفت: «با وجود تلاش‌های آمریکا و محاصرۀ زمینی، تمام مرزهای زمینی کشور به جز یک مرز (به‌دلایل امنیتی) باز است». آژانس بین‌المللی انرژی به نوشته ایران اینترنشنال (۰۰:۳۳) روز پنجشنبه گفت بازارهای جهانی انرژی ممکن است هرگز به ساختار پیش از جنگ ایران بازنگردند.source

عربستان، یمن، عراق و اسرائیل: پس از آنکه ائتلاف به رهبری عربستان از غیرنظامیان خواست بندر حدیده را تخلیه کنند، یحیی سریع، سخنگوی حوثی‌ها، بندر جده و «تمامی بنادر عربستان سعودی در امتداد سواحل دریای سرخ» را تهدید می‌کند و ائتلاف می‌گوید تاسیساتی را در حدیده هدف قرار داده که به گفته آن برای قاچاق سلاح به کار می‌رفت؛ ائتلاف از رهگیری و انهدام دو موشک بالستیک حوثی‌ها در جیزان خبر می‌دهد، در حالی که حوثی‌ها به روایت مهر مدعی اصابت مستقیم به نیروگاه الشقیق و بندر جیزان‌اند و به شرکت‌های هواپیمایی هشدار می‌دهند که آسمان عربستان «ناامن» است — بی‌آنکه بسته شدن رسمی حریم هوایی گزارش شود؛ نیروهای دولتی عراق در چارچوب توافقی وارد جرف‌الصخر، پایگاه اصلی کتائب حزب‌الله، می‌شوند و علی الزیدی، نخست‌وزیر، می‌گوید «هیچ سلاحی نباید خارج از اختیار دولت باشد»؛ سفیر اسرائیل در آمریکا به روایت ایران اینترنشنال می‌گوید اسرائیل به هر حمله دوباره آمریکا خواهد پیوست و وال‌استریت ژورنال می‌نویسد رئیس موساد خواستار کارزار هوایی چندروزه تازه‌ای شده است

خلیج فارس و دریایی
  • ایران اینترنشنال ساعت ۱۱:۳۳ گرینویچ نوشت یحیی سریع، سخنگوی حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی، جمعه ۲۹ آبان در واکنش به هشدار ائتلاف به رهبری عربستان سعودی برای تخلیه بندر حدیده در غرب یمن گفت: «اگر دشمن تهدیدهای خود برای بمباران بندر الحدیده را عملی کند، بندر جده و تمامی بنادر عربستان سعودی در امتداد سواحل دریای سرخ، هدف نیروهای ما خواهند بود». پیش‌تر ائتلاف با انتشار نقشه‌ای از محدوده بندر از غیرنظامیان خواسته بود برای حفظ جان خود منطقه را تخلیه کنند (نخست مهر ۱۱:۰۸ و فارس ۱۱:۲۸)؛ بی‌بی‌سی فارسی (۱۲:۱۵) نوشت این دستور یک روز پس از حمله حوثی‌ها به بلندترین آسمان‌خراش ریاض صادر شد. بی‌بی‌سی (۱۴:۴۵) از بیانیه سریع نقل کرد: «به همه کارکنان، کارگران و افرادی که در نزدیکی این بنادر حضور دارند هشدار می‌دهیم فورا این مناطق را تخلیه کنند و از این مناطق فاصله بگیرند. همچنین از همه شرکت‌های کشتیرانی می‌خواهیم کشتی‌های خود را هرچه سریع‌تر از این بنادر خارج کنند». به نوشته فارس، سریع «مرکز مالی شهر اقتصادی ملک عبدالله در ریاض» را نیز «هدف نظامی» خواند (۱۲:۱۳) و «مرکز هماهنگی عملیات انسانی در دولت صنعاء» از شرکت‌های کشتیرانی خواست بندر جده را فورا تخلیه کنند، چون این بندر «به صحنه عملیات نیروهای مسلح یمن تبدیل خواهد شد» (۱۴:۱۶). امین حیان، مدیر دفتر سریع، در ایکس به نقل از او نوشت نیروگاه برق الشقیق در عربستان «طی ساعات آینده» و «در پاسخ به حملات ائتلاف به رهبری عربستان سعودی به نیروگاه‌های برق صعده و المخا در یمن» هدف قرار خواهد گرفت (ایران اینترنشنال ۱۲:۰۵). رادیو فردا (۱۷:۵۰) نوشت ائتلاف اعلام کرد تاسیساتی را در بندر حدیده هدف قرار داده که به گفته ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف، حوثی‌ها از آنها «برای قاچاق سلاح و انتقال موشک‌های بالستیک» استفاده می‌کردند؛ ائتلاف همچنین از حمله به تاسیسات موشکی و پهپادی حوثی‌ها و یک انبار تدارکاتی در صنعا و ادامه عملیات در استان‌های صعده و تعز خبر داد. به نوشته رادیو فردا، وزیر اطلاع‌رسانی دولت مورد حمایت عربستان در یمن گفت بندر حدیده همچنان فعال است و «تاکنون گزارشی از میزان خسارت‌ها یا تلفات احتمالی» این حملات منتشر نشده است. ایرنا (۱۷:۰۴) از قول وزارت خارجه دولت حوثی‌ها نوشت عربستان با حمله به حدیده «مرتکب حماقت شد» و «جهان پاسخ ما را خواهد دید»، و (۱۸:۳۵) از قول سریع که عربستان در ۲۴ ساعت ۷۸ حمله هوایی و موشکی به یمن کرده است — رقم حوثی‌ها. این تبادل تهدید و آتش میان حوثی‌ها و ائتلاف است، نه اقدام مستقیم ایران؛ فراخوان‌های تخلیه هشدار طرف‌های درگیر است و هیچ دولتی دستور خروج اتباع یا تعطیلی سفارتی اعلام نکرده است.source
  • بی‌بی‌سی فارسی ساعت ۱۶:۲۵ گرینویچ نوشت نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان «از رهگیری و انهدام دو موشک بالستیک حوثی‌های یمن در منطقه جیزان عربستان خبر دادند»؛ به گفته ائتلاف ترکش‌های ناشی از رهگیری در منطقه الشقیق سقوط کرد، ترکی مالکی — که بی‌بی‌سی او را «فرمانده ائتلاف» و رادیو فردا «سخنگوی ائتلاف» می‌نامد — گفت نیروهای مسئول در محل حاضر شده‌اند و «تا لحظه تنظیم این خبر گزارشی درباره قربانیان احتمالی، خسارات وارده و آسیب به نیروگاه برق منتشر نشده است». در برابر، مهر (۱۷:۵۱) از قول یحیی سریع نوشت: «عملیات نظامی ویژه‌ای علیه نیروگاه برق الشقیق و بندر جیزان اجرا شد که طی آن اهداف با دقت مورد اصابت مستقیم قرار گرفتند و خسارات گسترده‌ای به بار آمد» و این عملیات «در پاسخ به حمله دشمن سعودی به نیروگاه‌های برق صعده و المخا و همچنین هدف قرار دادن یکی از اسکله‌های بندر الحدیده» بود (ایرنا ۱۷:۴۲ همان را آورد)؛ این ادعای حوثی‌هاست که از راه رسانه‌های حکومتی ایران رسیده و گزارش مستقلی از خسارت در دست نیست. فارس (۲۲:۰۲) به نقل از المیادین مدعی شد جیزان «تقریباً در تاریکی کامل» فرو رفته است — بدون تایید سعودی. بامداد همان روز بی‌بی‌سی (۰۳:۵۸) نوشته بود ائتلاف اعلام کرد پدافند هوایی یک موشک بالستیک حوثی‌ها را که به سمت جنوب عربستان شلیک شده بود «رهگیری و منهدم» کرده و سازمان دفاع مدنی از رهگیری پهپادها و هشدار برای جازان، ابها و خمیس مشیط و سپس رفع خطر خبر داده است؛ شبکه المسیره حوثی‌ها نیز از حملات هوایی عربستان به صنعا گفت. مقام‌های حوثی به نوشته بی‌بی‌سی (۰۷:۵۵) عربستان را به حمله به قایقی غیرنظامی با بیش از ۲۵ آواره و «کشته شدن ۱۹ نفر» متهم کردند — ادعایی که در پست واکنشی سعودی در برابرش نیامده است. درباره حریم هوایی: فارس (۱۱:۳۵) از قول سریع نوشت «به تمامی شرکت‌های هواپیمایی هشدار می‌دهیم که فضای هوایی عربستان ناامن است، زیرا در ساعات آینده، صحنه عملیات ما خواهد بود، به استثنای مکه مکرمه و مدینه منوره» و رادیو فردا (۱۷:۵۰) نوشت حوثی‌ها به شرکت‌های هواپیمایی هشدار دادند وارد حریم هوایی عربستان نشوند؛ این تهدید یک طرف درگیر است، نه بستن رسمی حریم هوایی یا اطلاعیه هوانوردی. فارس و ایرنا در ساعات پایانی شب به نقل از منابع بی‌نام «عربی» و «محلی» از آژیر و صدای انفجار در نجران، ریاض و السلیل نوشتند و فارس (۲۳:۳۹) پستی با عنوان «تعطیلی فرودگاه ریاض» منتشر کرد که متن خودش تنها می‌گوید هواپیماهای در حال نزدیک شدن به فرودگاه مسیرشان را تغییر داده‌اند — بی‌منبع و بی‌نام هیچ مرجعی؛ ما از بسته شدن فرودگاه خبری نداریم و هیچ کانال دیگری در این روز چنین چیزی ننوشته است. سفیر ایران در تفلیس به نوشته ایرنا (۱۳:۴۴) مدعی شد وزیر خارجه عربستان «چند روز پیش» برای آرام شدن اوضاع با عراقچی تماس گرفته است — بدون تایید سعودی.source
  • ایران اینترنشنال ساعت ۰۴:۱۲ گرینویچ نوشت دولت عراق اعلام کرد یک مقر فرماندهی و کنترل امنیتی در منطقه جرف‌الصخر در استان بابل ایجاد کرده که از ساعت شش صبح جمعه ۲۹ آبان کار خود را آغاز می‌کند و فرماندهی نیروهای امنیتی مستقر در منطقه را بر عهده می‌گیرد؛ صباح النعمان، سخنگوی فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، گفت این مقر زیر نظر فرماندهی پلیس فدرال و به فرماندهی احمد حاتم حمید کار می‌کند و یک تیپ ارتش، یک تیپ پلیس فدرال، دو تیپ حشدالشعبی و یک یگان پلیس انرژی برای حفاظت از خطوط انتقال نفت زیر فرمان آن قرار می‌گیرند. همین رسانه (۱۰:۰۹) «تصاویر اختصاصی» ورود پلیس فدرال به منطقه‌ای را منتشر کرد که «بیش از یک دهه تحت کنترل امنیتی کتائب حزب‌الله عراق بوده است» و نوشت بر سردر ورودی جرف‌الصخر تصاویر علی خامنه‌ای، قاسم سلیمانی و حسن نصرالله دیده می‌شود؛ به گزارش آن (۱۰:۱۱) دبیرکل کتائب حزب‌الله از اعضا خواست فعالیت عادی خود را از سر بگیرند، گفت اختلاف با نخست‌وزیر از «کانال‌های ویژه» حل می‌شود و بر اساس توافق نیروهای این گروه ظرف یک ماه از منطقه خارج می‌شوند. بی‌بی‌سی فارسی (۱۱:۲۲) نوشت نیروهای دولتی وارد پایگاه اصلی این گروه شدند و «به نظر می‌رسد این اقدام بخشی از مصالحه‌ای باشد که ضمن حفظ حضور این گروه در منطقه از رویارویی نظامی با نیروهای دولتی جلوگیری شود»؛ خبرنگار خبرگزاری فرانسه در محل گزارش داد نیروهای دولتی از نخستین ایست بازرسی کتائب حزب‌الله گذشتند، در حالی که افراد مسلح گروه «همچنان در مواضع خود مستقر بودند». رادیو فردا (۱۲:۵۰) نوشت دولت عراق این گروه را به اداره شبکه قاچاق صدها میلیون دلار نفت دولتی متهم کرده، گروه اتهام را رد می‌کند و علی الزیدی، نخست‌وزیر، پس از برکناری ۹ مقام دولتی دستور ورود نیروها را داد؛ توافق با میانجی‌گری رهبران سیاسی شیعه و پس از سفر اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه، به بغداد به دست آمد و بر پایه آن بخشی از نیروهای کتائب منطقه را ترک می‌کنند و نیروهای ارتش، پلیس و حشدالشعبی جایگزین می‌شوند. الزیدی به نوشته رادیو فردا (۲۰:۳۳) خطاب به نیروهای امنیتی گفت: «تصمیم ما قطعی است؛ هیچ سلاحی نباید خارج از اختیار دولت باشد، هیچ تصمیمی جز تصمیم عراق و هیچ پرچمی بالاتر از پرچم عراق» و افزود هدف رویارویی نظامی یا کنار گذاشتن گروه‌های مسلح نیست، بلکه قرار گرفتن همه زیر یک پرچم، یک فرماندهی و یک قانون است. وحید آنلاین (۱۳:۴۱) نوشت «هنوز مشخص نیست این توافق تا چه اندازه نفوذ شبه‌نظامیان وابسته به جمهوری اسلامی را محدود خواهد کرد». دو روایت با هم نمی‌خواند — خروج «ظرف یک ماه» (ایران اینترنشنال) در برابر «حفظ حضور» گروه (بی‌بی‌سی و خبرگزاری فرانسه) — و هیچ کانالی از درگیری خبر نداده است.source
  • ایران اینترنشنال ساعت ۰۷:۵۴ گرینویچ در شرح یک گزارش ویدیویی — بدون نقل‌قول مستقیم و بی‌آنکه نام سفیر، رسانه یا تاریخ گفت‌وگو را بیاورد — نوشت سفیر اسرائیل در آمریکا اعلام کرد در صورت تصمیم دونالد ترامپ برای ازسرگیری حملات نظامی علیه جمهوری اسلامی، اسرائیل بار دیگر در کنار آمریکا وارد عملیات خواهد شد؛ به نوشته این رسانه او گفت برنامه‌ریزی برای عملیات مشترک از ماه‌ها پیش در بالاترین سطوح انجام شده و دستیابی احتمالی جمهوری اسلامی به سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیک را تهدیدی حیاتی دانست. این روایت ایران اینترنشنال از سخنان اوست و از برنامه‌ریزی‌ای در گذشته می‌گوید، نه از تصمیم یا اقدام تازه‌ای. عباس عراقچی پیش‌تر در ایکس به سخنان سفیر اسرائیل طعنه زده بود؛ ایرنا (۰۴:۴۰) آن را چنین آورد: «نمی‌دانستیم سفیر اسرائیل در واشنگتن، فرمانده کل نیروهای مسلح ایالات متحده است!». بی‌بی‌سی فارسی (۰۰:۲۷) نوشت وال‌استریت ژورنال به نقل از «افرادی آگاه از این مذاکرات» گزارش داده رومن گوفمن، رئیس موساد، در سفر هفته گذشته‌اش به آمریکا خواستار ازسرگیری حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران و «اجرای یک کارزار جدید چندروزه حملات هوایی» شده، با مقام‌های دولت ترامپ از جمله جان رتکلیف، رئیس سیا، دیدار کرده و اطلاعات اسرائیل درباره برنامه هسته‌ای ایران را ارائه داده است — گزارشی بر پایه منابع بی‌نام. بلومبرگ به نوشته ایران اینترنشنال (۱۰:۴۱) به نقل از یک مقام ارشد نیروی هوایی اسرائیل «که نامش فاش نشده» گزارش داد حملات موشکی جمهوری اسلامی نقاط ضعف پدافند هوایی اسرائیل را آشکار کرد اما داده‌هایی فراهم آورد که با آن سامانه‌ها از جمله «فلاخن داوود» ارتقا یافته و اکنون «توان مقابله با حملات مداوم چند‌هفته‌ای» را دارد. ارتش اسرائیل به نوشته همین رسانه (۱۳:۲۳) محلی را در شرق لبنان بمباران کرد که پیش‌تر برای تولید و ذخیره موشک‌های حزب‌الله به کار می‌رفت. در سوی آمریکا، رادیو فردا (۰۷:۲۲) نوشت ترامپ پنجشنبه در پاسخ رویترز درباره حملات تازه به ایران گفت: «خب، بعد از آغاز سال جدید درباره‌اش با شما صحبت می‌کنم» و افزود: «وقت داریم»؛ ایران اینترنشنال (۰۴:۳۴) نوشت او به کانال ۱۲ اسرائیل گفته هنوز درباره اقدام نظامی تصمیم نگرفته و کاخ سفید از دستگاه‌های اطلاعاتی خواسته پیامدهای طرح‌های مختلف نظامی را بررسی کنند. تنها پست سنتکام در این روز (۱۶:۰۰) تصویر سوخت‌گیری یک اف-۳۵ سی تفنگداران دریایی از یک کی‌سی-۱۳۵ بر فراز خاورمیانه بود. رادیو فردا (۱۵:۵۴) یادآوری کرد سنا پنجشنبه قطعنامه اختیارات جنگی را با ۵۱ رأی مخالف در برابر ۴۸ رأی موافق رد کرد، و فارس (۰۰:۳۱) به نقل از گزارش دفتر پاسخگویی دولت آمریکا نوشت جنگ با ایران کمبود مهمات ارتش آمریکا را افزایش داده است؛ ترامپ در نشست خبری گفت خالی شدن انبارها کار بایدن بود «و نه جنگ با ایران» (بی‌بی‌سی ۱۸:۳۲). هیچ حمله، دستور یا آماده‌سازی رسمی آمریکا یا اسرائیل علیه ایران در این روز گزارش نشد.source

دیپلماسی و واشینگتن: ترامپ در نشست خبری کاخ سفید می‌گوید حاکمان ایران «می‌خواهند توافق کنند، اما نمی‌خواهند توافقی بکنند که برای من قابل قبول باشد» و «ما می‌خواهیم به یک توافق واقعی برسیم، نه یک توافق ساختگی»، بی‌آنکه تصمیم، مهلت یا اولتیماتومی اعلام کند؛ او در پاسخ به پرسشی درباره بیانیه ونس جنگ را «اجتناب‌ناپذیر» می‌خواند و می‌گوید «اگر به عقب برگردیم دوباره این کار را انجام می‌دادم» — سخنی درباره تصمیم گذشته‌اش، نه تهدیدی تازه — و مدعی است حاکمان ایران «طی هشت ماه گذشته ۷۵ هزار معترض را کشته‌اند»؛ عباس عراقچی به روزنامه ایران می‌گوید تهران حاضر است زمان اجرای شروط بازگشایی تنگه هرمز را «از دو روز به یک روز یا دو ساعت» کاهش دهد و ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد «از کشور خارج نخواهد شد»، و به نوشته فارس می‌گوید هر دو طرف «انگیزه» ادامه مسیر بر مبنای یادداشت تفاهم اسلام‌آباد را از دست داده‌اند؛ اکسیوس به نقل از دو منبع بی‌نام از دیدار ویتکاف و کوشنر با مقام‌های ارشد قطر در برلین خبر می‌دهد و خزانه‌داری آمریکا چهار ایرانی را به عنوان واسطه‌های درآمد نفتی تحریم می‌کند

جهانی
  • دونالد ترامپ جمعه ۲۹ آبان (۲۰ نوامبر) در نخستین نشست خبری‌اش در کاخ سفید پس از بازگشت از چین، به روایت بی‌بی‌سی فارسی (۱۷:۴۲ گرینویچ؛ پست‌های زنده بر پایه ترجمه همزمان) گفت: «به‌زودی شاهد قیمت‌های بسیار، بسیار پایین خواهید بود. قیمت بنزین درست پیش از عملیات‌مان، همان اقدام نظامی محدودمان علیه جمهوری اسلامی ایران پایین بود. اما قیمت بنزین از اینجا به بعد تا حدی به این بستگی دارد که تکلیف‌مان را با ایران چطور روشن کنیم. آنها می‌خواهند توافق کنند، اما نمی‌خواهند توافقی بکنند که برای من قابل قبول باشد»؛ «ما می‌خواهیم به یک توافق واقعی برسیم، نه یک توافق ساختگی؛ همان کاری که آنها ۵۱ سال است انجام می‌دهند. دیگر ۴۷ سال نیست... آنها ۵۱ سال است که همه را سر کار گذاشته‌اند». رادیو فردا (۱۹:۵۲) نوشت ترامپ «بار دیگر» گفت جمهوری اسلامی خواهان توافق برای پایان جنگ است اما حاضر نیست توافقی را امضا کند که برای او قابل قبول باشد، و یادآوری کرد او پیش‌تر نیز بارها پیشنهادهای تهران را برای واشینگتن ناپذیرفتنی خوانده بود. درباره نشست سه‌جانبه شنژن، بی‌بی‌سی (۱۸:۰۸) نوشت ترامپ گفت در آنجا توافق شده «جهان هرگز نباید صحنه جنگ هسته‌ای شود» و او تاکید کرده ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد؛ ایران اینترنشنال (۱۸:۲۲) از قول او نوشت: «به‌طور مشخص، مفصل درباره اطمینان از اینکه ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند، گفت‌وگو کردیم» و «آنها دیوانه‌اند. ما اجازه نمی‌دهیم به سلاح هسته‌ای دست پیدا کنند. ایران هرگز سلاح هسته‌ای نخواهد داشت، هرگز»؛ به گفته او آمریکا، روسیه و چین «به‌طور رسمی توافق کرده‌اند» که نباید اجازه وقوع جنگ هسته‌ای داده شود. این روایت خود ترامپ است؛ بیانیه مشترک شنژن (گزارش روز ۲۶۵) بندی درباره ایران یا تنگه هرمز نداشت. نقل‌قول‌ها برگردان فارسی رسانه‌هاست و اصل انگلیسی در پست‌ها نیست. ترامپ در این نشست تصمیمی برای حمله، مهلت یا اولتیماتومی اعلام نکرد و از پایان گفت‌وگوها یا از سرگیری رسمی مذاکره نیز سخنی نگفت؛ او پنجشنبه در سه مصاحبه جداگانه گفته بود برای تصمیم درباره حملات تازه به ایران عجله‌ای ندارد و به آغاز سال میلادی آینده اشاره کرده بود (رادیو فردا ۰۷:۲۲). ایرنا (۱۷:۴۹) و مهر (۱۸:۰۸) سخنان او را با تعبیر «مدعی شد» بازتاب دادند.source
  • بی‌بی‌سی فارسی (۱۸:۳۶ گرینویچ) نوشت ترامپ در پاسخ به خبرنگاری که از «نارضایتی» او از بیانیه معاونش جی‌دی ونس پرسید — بیانیه‌ای که جنگ با ایران را در شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای موثر دانسته بود — گفت: «بیانیه‌ خوبی بود. قطعا جنگ بر قیمت سوخت اثر گذاشت اما بسیار کمتر از آنچه تصور می‌شد. این جنگ اجتناب‌ناپذیر بود و اگر به عقب برگردیم دوباره این کار (جنگ با ایران) را انجام می‌دادم». ایران اینترنشنال (۱۸:۲۴) همان جمله را چنین آورد: «اگر از من می‌پرسیدند آیا دوباره این کار را انجام می‌دهم، پاسخ قطعا مثبت بود، زیرا نمی‌توانیم اجازه دهیم ایران سلاح هسته‌ای داشته باشد». این سخن درباره تصمیم گذشته اوست — اینکه اگر به عقب بازگردد همان تصمیم را می‌گیرد — و تهدید به حمله‌ای تازه نیست؛ جمله آغازین خبر ایران اینترنشنال مبهم است، اما نقل‌قول مستقیم آن و روایت بی‌بی‌سی هر دو ناظر به گذشته‌اند. ترامپ همچنین گفت: «من مقامات ایران را می‌شناسم و صادقانه بگویم، آنها دیوانه‌اند» و مدعی شد آنها «این جنگ را ۵۱ سال پیش آغاز کردند»؛ و افزود: «آنها طی هشت ماه گذشته ۷۵ هزار معترض را کشته‌اند. حاکمان ایران گروهی بسیار شرور هستند و نباید اجازه داشته باشند که به سلاح هسته‌ای دست پیدا کنند». این رقم گفته ترامپ است؛ بی‌بی‌سی در کنار آن نوشت ایران می‌گوید در اعتراضات دی ۱۴۰۴ حدود سه هزار نفر کشته شده‌اند — رقمی که غیرنظامیان، نیروهای امنیتی و کسانی را که جمهوری اسلامی «تروریست» می‌خواند دربر می‌گیرد — و نهادهای حقوق بشری شمار کشته‌شدگان تاییدشده را حدود ۶ تا ۷ هزار نفر گزارش کرده‌اند و گفته‌اند هزاران مورد دیگر در دست بررسی است؛ وحید آنلاین (۲۰:۰۶) نوشت او در ماه‌های اخیر ارقام متفاوتی درباره کشته‌شدگان اعتراضات گفته است. ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره تهدید احتمالی «بمب کثیف» علیه واشینگتن نخست گفت «نمی‌دانم» و سپس: «شایعه‌ای هست که آن‌ها در حال ساخت بمب کثیف هستند»؛ «ما اطلاعات زیادی درباره آنچه در ایران اتفاق می‌افتد داریم... می‌دانیم چه کسانی هستند و کجا هستند... اجازه چنین کاری را نخواهیم داد» (ایران اینترنشنال ۱۹:۱۹ و ۲۳:۳۰). او درباره ذخایر تسلیحاتی گفت: «این جو بایدن بود که با هدیه دادن موشک به اوکراین، انبارهای ما را خالی کرد و نه جنگ با ایران» (بی‌بی‌سی ۱۸:۳۲). در کنگره، برنی سندرز در پادکستی که پنجشنبه منتشر شد گفت: «جنگ ویتنام بر پایه دروغ بود. جنگ عراق بر پایه دروغ بود. جنگ ایران هم بر پایه دروغ است» (بی‌بی‌سی ۰۷:۱۰)، و رادیو فردا (۱۹:۵۶) نوشت با ادامه اختلاف بر سر جنگ ایران و بودجه اضافی ۳۵۰ میلیارد دلاری درخواستی ترامپ برای پنتاگون، احتمال تعطیلی دولت آمریکا پیش از کریسمس بیشتر شده است.source
  • ایران اینترنشنال ساعت ۲۲:۵۲ گرینویچ نوشت عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، به روزنامه ایران گفت اگر آمریکا خواهان توافق است باید موضع خود را اصلاح کند و اقدامات اعتمادساز انجام دهد: «حتی حاضریم زمان اجرای شروط بازگشایی تنگه هرمز را از دو روز به یک روز یا دو ساعت کاهش دهیم. مهم این است که خواسته‌های ما محقق شود». او درباره «مذاکرات احتمالی هسته‌ای و سرنوشت ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد» گفت: «امکان دستیابی به یک فرمول برای حل این مسئله وجود دارد. البته ما در این زمینه چند خط قرمز مشخص داریم؛ نخست این‌که این مواد از کشور خارج نخواهد شد و دوم این‌که این ذخایر متناسب با نیازهای ما با هر تعریفی که از این نیازها داشته باشیم، مورد استفاده قرار خواهد گرفت». بخش مربوط به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد تنها در فارس و ایرنا آمده است. فارس (۲۱:۲۹) در عنوان نوشت یادداشت تفاهم «دیگر روی میز نیست و موضوعیت اجرایی ندارد»، اما متنی که از عراقچی نقل می‌کند این است: «ما مسیر طولانی‌ای را در این مذاکرات طی کردیم تا در مقطعی به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد رسیدیم؛ توافقی که هر دو رئیس‌جمهور هر دو متن را امضا کردند. اما به‌دلیل نقض یکی از بندهای مهم این توافق از سوی آمریکا، باردیگر شرایط به سمت درگیری پیش رفت. پس از مدتی، هم ما و هم طرف آمریکایی انگیزهٔ خود را برای ادامهٔ مسیر بر مبنای آن یادداشت تفاهم از دست دادیم» — «نقض» ادعای اوست. ایرنا (۲۱:۳۱) در خلاصه «مصاحبه اختصاصی» نوشت یادداشت پس از نقض یکی از بندهای مهم «از دستور کار خارج شد؛ با این حال تعهدات آمریکا همچنان مورد قبول دو طرف است»؛ ایران آن تعهدات را با موضوعات تازه، از جمله تحریم‌های جدید، در طرحی که ایرنا یک جا «هفت‌بندی» و جای دیگر «هفت‌روزه» می‌نامد از طریق واسطه قطری ارائه کرد و سپس مهلت به دو روز کاهش یافت — «روز اول اجرای تعهدات آمریکا و روز دوم بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات بدون محدودیت زمانی» — اما آمریکا «در نهایت پاسخ مساعدی به طرح دو‌روزه نداد». فارس (۲۱:۳۵) از قول او نوشت: «طرح ۲ روزه همچنان روی میز است و اگر واشنگتن جدی باشد، این طرح می‌تواند شرایط را برای دستیابی به توافق فراهم کند»؛ (۲۱:۴۶) «۷ شرطی که مطرح کرده‌ایم باید اجرا شود تا تنگهٔ هرمز باز شود»؛ و (۲۲:۱۶) «چه فایده‌ای دارد امروز توافقی انجام بدهیم که دوماه بعد دوباره نقض شود و جنگ از سر گرفته شود؟ آخرین‌بار هم که پس از ۱۵ روز از توافق دوباره جنگ آغاز شد». به نوشته ایرنا او گفت پیام‌ها از طریق قطر و پاکستان منتقل می‌شود، بحث بازنگری در دکترین هسته‌ای «جدی و راهبردی» است اما موضع رسمی ایران تغییر نکرده و روسیه و چین با تغییر آن مخالف‌اند، و او همچنان به مسیر دیپلماتیک امیدوار است؛ فارس (۲۲:۲۷) از قول او نوشت کسانی که خواهان تغییر دکترین‌اند «منطقی قوی‌ دارند»، اما خروج از چارچوب فعلی «تبعات ساده‌ای ندارد». محمد مخبر نیز به نوشته فارس (۰۹:۲۶) گفت امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز «با ۷ شرط اصولی ایران تحقق می یابد»؛ این هفت شرط در هیچ پستی فهرست نشده است. همه اینها مواضع اعلامی جمهوری اسلامی است و تاریخ انجام مصاحبه در پست‌ها نیامده است.source
  • رادیو فردا ساعت ۱۹:۵۲ گرینویچ نوشت وب‌سایت اکسیوس «ساعتی بعد از اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا، به نقل از دو منبع آگاه» خبر داد استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان دونالد ترامپ، روز پنجشنبه ۲۸ آبان در برلین با مقام‌های ارشد قطر دیدار کردند «تا تلاش‌های میانجی‌گرانه برای حل‌وفصل اختلافات میان واشینگتن و تهران را بررسی کنند»؛ به نوشته رادیو فردا قطر، «میانجی اصلی»، در هفته‌های گذشته کوشیده به توافقی برای ازسرگیری آتش‌بس، آغاز دوباره مذاکرات هسته‌ای و جلوگیری از بازگشت به جنگ برسد. وحید آنلاین (۲۰:۰۷) و بی‌بی‌سی فارسی (۲۱:۳۲) به نقل از همان منابع نوشتند شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، و علی الثوادی، فرستاده او، در این نشست حضور داشتند؛ ایران اینترنشنال (۲۲:۲۸) نوشت «نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر» حاضر بودند. بی‌بی‌سی افزود اکسیوس به نقل از «یک دیپلمات آگاه» گزارش داده الثوادی هفته گذشته در ترکیه با عباس عراقچی دیدار کرده، او را در جریان گفت‌وگوهای اخیر مقام‌های قطری با ترامپ و ونس گذاشته و دو طرف درباره راه‌های خروج مذاکرات از بن‌بست گفت‌وگو کرده‌اند. این گزارشی رسانه‌ای بر پایه منابع بی‌نام است و هیچ مقام آمریکایی، قطری یا ایرانی آن را به‌طور رسمی تایید نکرده است؛ مهر (۱۵:۱۸) نوشت امیر قطر جمعه در برلین با صدراعظم آلمان درباره «تلاش‌های جاری برای کاهش تنش‌ها در منطقه خاورمیانه» گفت‌وگو کرد. همزمان، وزارت خزانه‌داری آمریکا به نوشته ایران اینترنشنال (۲۱:۱۰) اعلام کرد مجید تاج، برادر مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال ایران، و سه شهروند ایرانی دیگر را تحریم کرده است: به گفته خزانه‌داری، تاج و محمدجواد باوند، از مقام‌های پیشین سازمان اطلاعات سپاه، واسطه فروش نفت بودند و در جمع‌آوری و انتقال درآمدهای نفتی به حکومت «با هدف دور زدن تحریم‌ها و محاصره دریایی آمریکا» نقش داشتند و برخی واسطه‌ها بخشی از درآمدها را برای خود نگه داشته‌اند؛ دو تن دیگر، مجتبی عرب‌نژاد و محمدحسین ثروتی، با هواپیمایی ماهان و شرکت سپهر انرژی جهان‌نما پارس مرتبط‌اند. بی‌بی‌سی (۲۳:۳۰) نوشت خزانه‌داری آنان را «امین‌های نفتی» خوانده است. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، به سی‌ان‌بی‌سی گفت واشینگتن به فشار بر سپاه ادامه می‌دهد و درباره تهدید شدنش از سوی عوامل جمهوری اسلامی افزود: «اگر آنها مرا هدف قرار داده‌اند، یعنی فشارها بر آنها موثر بوده است» (ایران اینترنشنال ۱۵:۴۳)؛ ایرنا (۲۱:۴۷) تحریم‌ها را «تروریسم اقتصادی» خواند. در وین، نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پایان یافت: به گزارش ایران اینترنشنال اتحادیه اروپا اعلام کرد آژانس نمی‌تواند تایید کند مواد هسته‌ای اعلام‌شده ایران از مصارف صلح‌آمیز منحرف نشده است (۰۴:۵۷) و رافائل گروسی گفت بازرسان جز نیروگاه بوشهر به دیگر تاسیسات هسته‌ای ایران دسترسی ندارند (۱۰:۰۲)؛ از قطعنامه یا رأی‌گیری خبری نیامده است. ایرنا (۱۴:۳۵) نوشت بریتانیا و اتحادیه اروپا در بیانیه نشست سران در بروکسل بر راه‌حلی «دیپلماتیک و پایدار» درباره برنامه هسته‌ای ایران و وضعیت تنگه هرمز تاکید کردند.source

منابع